Evlat Edinme Şartları (TMK 305-320): Yaş, Rıza, Süreç ve Sonuçlar

Türk hukukunda evlat edinme, mahkeme kararıyla kurulan bir soybağı ilişkisidir. Bir küçüğü evlat edinmek için çocuğa en az bir yıl bakılmış olması, evlat edinmenin çocuğun yararına bulunması ve evlat edinenle çocuk arasında en az on sekiz yaş fark olması gerekir. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; bunun için en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları aranır. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Çocuğun ana ve babasının rızası, kural olarak doğumdan altı hafta geçtikten sonra mahkemede alınır. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur ve küçükse onun soyadını alır.

Evlat edinme nedir?

TMK 282/3’e göre soybağı evlat edinme yoluyla da kurulur. Evlat edinme, biyolojik bağı bulunmayan kişiler arasında ana ve babalık ilişkisine benzeyen hukuki bir bağ yaratır. Bu bağ bir sözleşmeyle veya noterde kurulamaz; TMK 315’e göre evlat edinme kararını mahkeme verir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla birlikte kurulur.

Evlat edinmenin temel ölçütü çocuğun yararıdır. TMK 305/2’ye göre evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir. Mahkeme, kanundaki şekli şartlar yerine gelmiş olsa bile çocuğun yararına uygun görmediği bir evlat edinmeye karar vermez.

Kanun iki tür evlat edinme düzenler: küçüklerin evlat edinilmesi (TMK 305-312) ve erginlerin veya kısıtlıların evlat edinilmesi (TMK 313). Bu yazının ağırlığı küçüklerin evlat edinilmesi üzerindedir; ergin evlat edinme ayrı bir başlıkta kısaca ele alınmıştır.

Küçükler İçin Evlat Edinme Şartları

Bir yıllık bakım ve eğitim süresi

TMK 305/1’e göre bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Bu süre, evlat edinen ile çocuk arasında gerçek bir aile bağının oluşup oluşmadığını görmeye yarar. Uygulamada çocuk, evlat edinilmek amacıyla aileye yerleştirilir ve bu süre içinde gözlemlenir.

Çocuğun yararı

Bir yıllık süre dolmuş olsa bile evlat edinmenin çocuğun yararına olması gerekir. TMK 316’ya göre mahkeme, esaslı sayılan her türlü durumu kapsamlı biçimde araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler ve gerektiğinde uzman görüşü alır. Araştırmada evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri açıklığa kavuşturulur. Evlat edinenin altsoyu varsa onların tavır ve düşünceleri de değerlendirilir.

Yaş farkı

TMK 308/1’e göre evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır. Bu kural birlikte evlat edinmede her iki eş için ayrı ayrı uygulanır; bu bir yorumdur ve kanun metni “evlat edinen” ifadesini kullanır.

Çocuğun rızası

TMK 308/2’ye göre ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Kanun bunun için belirli bir yaş öngörmez; ayırt etme gücünün varlığı çocuğun yaşına ve gelişimine göre değerlendirilir. Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK 308/3).

Kimler evlat edinebilir?

Birlikte evlat edinme

TMK 306/1’e göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Bu nedenle evli olmadan birlikte yaşayan çiftler ortak evlat edinme yapamaz. TMK 306/2’ye göre birlikte evlat edinmede eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.

Eşin çocuğunu evlat edinme

TMK 306/3’e göre eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. Bu, uygulamada “üvey çocuğun evlat edinilmesi” olarak bilinir. Örneğin boşanmış bir annenin yeniden evlendiği eş, iki yıllık evlilikten sonra çocuğu evlat edinebilir. Ancak bu durumda da çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin rızası kural olarak gerekir.

Tek başına evlat edinme

TMK 307/1’e göre evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Evli bir kişi ise kural olarak tek başına evlat edinemez. TMK 307/2’ye göre otuz yaşını doldurmuş eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olduğunu, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmediğini veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir.

Şartlar tablosu

Ana ve babanın rızası

Rıza nasıl verilir?

TMK 309’a göre evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Rıza, evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir. Bu kural, çocuğun ileride uygun bir aileye yerleştirilmesi amacıyla önceden rıza verilmesini mümkün kılar.

Rızanın zamanı ve geri alınması

TMK 310/1’e göre rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Bu süre, doğumdan hemen sonra aceleyle ve baskı altında karar verilmesini önlemeye yöneliktir. TMK 310/2’ye göre rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK 310/3).

Rızanın aranmadığı hâller

TMK 311’e göre şu hâllerde ana ve babadan birinin rızası aranmaz:

1. Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa.
2. Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.

Rızanın aranmamasına kimin karar vereceği TMK 312’de düzenlenir. Küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilmiş ve ana ve babadan birinin rızası eksikse, evlat edinenin veya aracı kurumun istemi üzerine ve kural olarak yerleştirmeden önce küçüğün oturduğu yer mahkemesi karar verir. Diğer hâllerde bu karar evlat edinme işlemleri sırasında verilir. Özen yükümlülüğünün ihlali nedeniyle rıza aranmazsa bu karar ilgili ebeveyne yazılı olarak bildirilir.

Erginlerin evlat edinilmesi

TMK 313’e göre evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle bir ergin veya kısıtlı şu hâllerde evlat edinilebilir:

1. Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaçsa ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetiliyorsa.
2. Evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse.
3. Diğer haklı sebepler mevcutsa ve evlat edinilen en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşıyorsa.

Evli bir kişi ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Bunlar dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Ergin evlat edinmede altsoyun açık muvafakati, evlat edinenin kendi çocuklarının miras haklarının korunmasına yöneliktir.

Evlat edinme süreci

Evlat edinme süreci genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Aracı kuruma başvuru: TMK 320’ye göre küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir. Aracılık faaliyetlerinin ayrıntıları yönetmelikle düzenlenir. Eşin çocuğunun evlat edinilmesi gibi durumlarda kurum aracılığı gerekmeyebilir; bu konunun ilgili yönetmeliğe göre ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
2. Uygunluk değerlendirmesi ve yerleştirme: Aday aile değerlendirilir ve uygun görülürse çocuk aileye yerleştirilir.
3. Bir yıllık bakım süresi: TMK 305/1’deki bir yıllık süre işler.
4. Rızaların alınması: Ana ve babanın rızası mahkemede tutanağa geçirilir veya rızanın aranmamasına karar verilir.
5. Mahkemeye başvuru: TMK 315/1’e göre evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri, birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Evlat edinme TMK’nın aile hukuku kitabında düzenlendiği için görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s.K. m.4).
6. Araştırma ve karar: Mahkeme TMK 316’ya göre araştırma yapar, tarafları dinler ve gerekirse uzman görüşü alır.
7. Nüfus işlemleri: Karar kesinleşince nüfus kütüklerine işlenir.

TMK 315/2’ye göre evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz. Başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları daha önce yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır (TMK 315/3).

Evlat edinmenin sonuçları

Velayet ve ebeveyn hakları

TMK 314/1’e göre ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Velayet, bakım ve nafaka yükümlülüğü artık evlat edinene aittir. Velayetle ilgili genel kurallar için velayetin değiştirilmesi davası, çocuk nafakası için iştirak nafakası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Miras

TMK 314/2’ye göre evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. TMK 500’e göre evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Buna karşılık evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz. Bu düzenleme, evlatlığın hem biyolojik ailesinden hem de evlat edinenden miras alabileceği anlamına gelir.

Soyadı ve ad

TMK 314/3’e göre evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Nüfus kaydında ana ve baba adı

TMK 314/4, Anayasa Mahkemesi’nin 26 Temmuz 2023 tarihli kararıyla iptal edilmiş ve 7531 sayılı Kanunla 2024 yılında yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları, tek başına evlat edinmede ise ana veya baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır. Evlat edinilen diğer kişiler hakkında bu hüküm talepleri hâlinde uygulanır.

Gizlilik

TMK 314/6’ya göre evlat edinmeyle ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz. Evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında bağ kurulur ve kesinleşmiş karar her iki nüfus kütüğüne işlenir (TMK 314/5).

Gizlilik kuralı, evlat edinmenin yasal yolu bırakılarak çocuğun doğrudan başka bir ailenin nüfusuna yazdırılmasına izin vermez. Mahkeme kararı olmadan bir çocuğu kendi çocuğu gibi nüfusa kaydettirmek evlat edinme sayılmaz ve ceza sorumluluğu doğurabilir. Bu suç tipi TCK 231 çocuğun soybağını değiştirme suçu yazısında ayrıca ele alınmıştır. Evlat edinmek isteyen kişi için tek güvenli yol, TMK 315’teki mahkeme kararıdır.

Evlenme yasağı

TMK 129/3’e göre evlat edinen ile evlatlık arasında veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.

Evlatlık ilişkisinin kaldırılması

Evlat edinme kararı verildikten sonra da belirli hâllerde ilişkinin kaldırılması istenebilir:

• Rızanın bulunmaması (TMK 317): Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati ağır biçimde zedelenmeyecekse ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir.
• Diğer esaslı noksanlıklar (TMK 318): Evlat edinme esasa ilişkin başka bir noksanlıkla sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili kaldırılmasını isteyebilir. Noksanlık ortadan kalkmışsa, yalnız usule ilişkinse veya kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez.

TMK 319’a göre dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Maddede ayrıca “her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl” şeklinde bir üst sınır vardı; bu ibare Anayasa Mahkemesi’nin 27 Aralık 2012 tarihli ve E.2012/35, K.2012/203 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Varsayımsal örnekler

Örnek 1: Eşin çocuğunu evlat edinme

Selin’in önceki evliliğinden altı yaşında bir kızı vardır ve velayet Selin’dedir. Selin, Tolga ile evlenir. Tolga, evliliğin üçüncü yılında çocuğu evlat edinmek ister. Çocuğun biyolojik babası yıllardır çocukla hiç görüşmemekte ve nafaka ödememektedir.

Sonucu değiştiren olgu: Biyolojik babanın rızası. Tolga’nın iki yıllık evlilik şartı gerçekleşmiştir ve yaş farkı on sekizden fazladır. Ancak biyolojik baba rıza vermezse, Tolga’nın TMK 311/2’ye göre babanın özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmediğini ispat etmesi gerekir. Mahkeme bu konuda karar verirse, karar babaya yazılı olarak bildirilir. Çocuk ayırt etme gücüne sahipse onun rızası da alınır.

Gerekli belgeler: Evlilik kaydı (iki yıllık şartı göstermek için), velayet kararı (çocuğun kimde olduğunu göstermek için), nafaka ödenmediğini gösteren kayıtlar ve tanıklar (özen yükümlülüğünün ihlalini göstermek için) ve çocuğun Tolga ile en az bir yıllık bakım ilişkisini gösteren okul ve sağlık kayıtları (TMK 305/1 için).

Örnek 2: Tek başına evlat edinmek isteyen evli kişi

Aylin otuz iki yaşındadır ve eşi Kaan’dan mahkeme kararıyla ayrı yaşamaktadır. Ayrılık kararı on sekiz ay önce verilmiştir. Aylin, bir kurum aracılığıyla bir çocuğu evlat edinmek ister.

Sonucu değiştiren olgu: Ayrı yaşama süresi. TMK 307/2’ye göre evli bir kişinin tek başına evlat edinebilmesi için mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşaması gerekir. On sekiz aylık ayrılık bu şartı karşılamaz. Aylin ya bu süreyi beklemeli ya da evlilik sona erdikten sonra evli olmayan kişi olarak TMK 307/1’e göre başvurmalıdır.

Gerekli belgeler: Ayrılık kararı ve kesinleşme tarihi (iki yıllık süreyi göstermek için), nüfus kaydı (yaş ve medeni hâli göstermek için), gelir ve sağlık belgeleri (TMK 316 araştırması için) ve aracı kurumun değerlendirme raporu (uygunluğu göstermek için).

Başvurudan önce hazırlanacak belgeler

Bu belgelerin bir kısmı kanunda sayılmaz; TMK 316’daki araştırmanın konularını karşılamak için genellikle hazırlanması gereken belgelerdir. Kurumun ve mahkemenin istediği belgeler somut duruma göre değişebilir.

Sık yapılan hatalar

• Evli olmadan birlikte yaşayan çiftlerin ortak evlat edinme başvurusu yapabileceğini düşünmek.
• Doğumdan hemen sonra rıza almaya çalışmak; altı haftalık süre dolmadan rıza verilemez.
• Eşin çocuğunu evlat edinirken diğer biyolojik ebeveynin rızasını gözden kaçırmak.
• Ayırt etme gücüne sahip çocuğun rızasını almamak.
• Evli kişinin şartları oluşmadan tek başına başvurması.
• Evlat edinmeyle biyolojik aileyle miras bağının tamamen koptuğunu sanmak.

Sık sorulan sorular

Evlat edinmek için kaç yaşında olmak gerekir?

Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Eşler birlikte evlat edinecekse en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları gerekir. Her durumda evlat edinen ile çocuk arasında en az on sekiz yaş fark olmalıdır.

Bekâr bir kişi evlat edinebilir mi?

Evet. TMK 307/1’e göre evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Diğer şartlar, özellikle bir yıllık bakım süresi ve çocuğun yararı, bu durumda da aranır.

Evli olmayan çiftler birlikte evlat edinebilir mi?

Hayır. TMK 306/1’e göre evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Bu çiftlerde ancak birinin şartları taşıması hâlinde tek başına evlat edinmesi gündeme gelebilir.

Eşimin çocuğunu evlat edinebilir miyim?

Evet. TMK 306/3’e göre en az iki yıldır evliyseniz veya otuz yaşını doldurmuşsanız eşinizin çocuğunu evlat edinebilirsiniz. Çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin rızası kural olarak gerekir.

Biyolojik anne veya baba rızasını geri alabilir mi?

Evet. TMK 310/2’ye göre rıza, tutanağa geçirilmesinden itibaren altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza ise kesindir ve artık geri alınamaz.

Evlat edinilen çocuk biyolojik ailesinden miras alır mı?

Evet. TMK 500’e göre evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder. Aynı zamanda evlat edinenin de mirasçısı olur.

Evlat edinen, evlatlığın mirasçısı olur mu?

Hayır. TMK 500’e göre evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz. Miras ilişkisi yalnız evlatlık lehine kurulur.

Evlat edinilen çocuğun soyadı değişir mi?

Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır ve evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlatlık ise dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Evlat edindiğim çocuk biyolojik ailesini öğrenebilir mi?

TMK 314’e göre evlat edinmeyle ilgili kayıtlar mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz. Bu nedenle evlatlığın kendisi talep ederse bu bilgilere ulaşabilir.

Evlat edinme kararı sonradan kaldırılabilir mi?

Kanunda sayılan sınırlı hâllerde kaldırılabilir. Yasal sebep olmadan rıza alınmamışsa veya evlat edinme esaslı bir noksanlıkla sakatsa kaldırma istenebilir. Dava, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Sonuç

Evlat edinme, mahkeme kararıyla kurulan ve kalıcı sonuçlar doğuran bir soybağı ilişkisidir. Bir yıllık bakım süresi, on sekiz yaş farkı, yaş ve evlilik süresine ilişkin şartlar ile ana ve babanın rızası kanunun temel aradığı unsurlardır. Bütün bu şartlar karşılansa bile mahkeme, evlat edinmenin çocuğun yararına olup olmadığını ayrıca araştırır. Eşin çocuğunu evlat edinme gibi durumlarda biyolojik ebeveynin rızası en sık karşılaşılan engeldir. Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve sürecin planlanması için Kadıköy boşanma avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Velayet uyuşmazlıkları için ayrıca çocuğun velayeti hangi durumlarda anneye verilmez yazımıza bakabilirsiniz.

Av. İltan Ekmekçioğlu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylar için hukuki danışmanlık alınmalıdır. Mevzuat bilgisi 18 Ekim 2026 itibarıyla resmî kaynaklardan kontrol edilmiştir.