TCK 175 Bakım ve Gözetim Yükümlülüğünün İhlali Suçu

TCK 175 bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlali, akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim görevini başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek biçimde ihmal etmeyi cezalandırır. Yaptırımı altı aya kadar hapis veya adlî para cezasıdır.

Suçun ayırt edici unsuru, sıradan bir bakım eksikliği değil, yükümlülüğe aykırı davranışın üçüncü kişiler yönünden somut bir tehlike meydana getirmesidir. Ruhsal hastalık tanısı tek başına tehlikelilik anlamına gelmez; kişinin güncel durumu, bilinen davranışları, bakım planı ve olay koşulları birlikte incelenmelidir.

TCK 175 Güncel Madde Metni

Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünün ihlâli

Madde 175- (1) Akıl hastası üzerindeki bakım ve gözetim yükümlülüğünü, başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olabilecek şekilde ihmal eden kişi, altı aya kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Madde metni 15 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığının güncel mevzuat sistemi üzerinden kontrol edilmiştir. Yürürlükteki hüküm ile kanun teklifleri, taslaklar ve eski metinler birbirinden ayrılmıştır.

Madde Gerekçesi

Gerekçeye göre düzenleme, akıl hastası üzerinde bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişinin bu görevini başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı için tehlikeli olabilecek şekilde ihmal etmesini yaptırıma bağlar. Fiil somut tehlike suçu niteliğindedir.

Bir yaralanma, ölüm veya malvarlığı zararı doğması suçun oluşması için şart değildir. Ancak yalnız biçimsel bir görev eksikliği de yeterli olmaz; ihmal ile belirli ve gerçek bir tehlike arasında bağlantı kurulmalıdır.

Korunan Hukuki Değer

Korunan temel değer genel güvenlik ile üçüncü kişilerin hayatı, sağlığı ve malvarlığıdır. Düzenleme, zarar gerçekleşmeden önce tehlikeli bakım eksikliğine müdahale edilmesini sağlar.

Hüküm uygulanırken hastanın insan onuru, özel hayatı, özgürlüğü ve tedavi hakları da gözetilmelidir. Bakım görevi, kişiyi gereksiz veya ölçüsüz biçimde kısıtlama yetkisi vermez.

Suçun Konusu

Suçun konusu, hakkında bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan akıl hastası kişidir. Kanundaki ifade tıbbi ve hukuki açıdan somutlaştırılmalıdır; her psikiyatrik tanı veya geçici ruhsal sıkıntı bu madde kapsamında değerlendirilmez.

Kişinin rahatsızlığının niteliği, davranışlarını yönlendirme durumu, tedavi gereksinimi ve olay tarihindeki belirtileri uzman sağlık kayıtlarıyla belirlenir. Tanı ile üçüncü kişilere yönelik tehlike arasında otomatik bağ kurulamaz.

Fail Kim Olabilir?

Bu suç yalnız akıl hastası üzerinde bakım ve gözetim yükümlülüğü bulunan kişi tarafından işlenebilir. Aile bireyi, vasi, bakıcı, sağlık kuruluşu görevlisi veya kurumsal sorumlu, ancak somut olayda hukuki ve fiilî yükümlülüğü bulunduğu ölçüde fail olabilir.

Akrabalık, aynı evde yaşama veya meslek unvanı tek başına yeterli değildir. Yükümlülüğün kanundan, sözleşmeden, yetkili makamın işleminden, görev dağılımından veya fiilen üstlenilen bakım ilişkisinden doğup doğmadığı belgelerle ortaya konulmalıdır.

Mağdur ve Suçtan Zarar Gören

Suçun genel mağduru toplumdur. Hayatı, sağlığı veya malvarlığı somut biçimde tehlikeye giren kişiler doğrudan zarar gören olabilir.

Bakım altındaki kişi, bu suçun faili değildir. Kişinin kendi sağlığına ilişkin riskler bakım ve tedavi hukukunda önem taşısa da TCK 175 metni özellikle başkalarına yönelen tehlikeyi esas alır.

Maddi Unsur ve İhmalî Hareket

Maddi unsur, bakım ve gözetim yükümlülüğünün tehlikeli olacak biçimde yerine getirilmemesidir. Gerekli ilacın bilinçli olarak temin edilmemesi, bilinen ciddi risk sırasında gözetimin tamamen kaldırılması veya bakım planındaki zorunlu güvenlik önlemlerinin uygulanmaması buna örnek olabilir.

Her eksik bakım davranışı ceza sorumluluğu doğurmaz. Yapılması gereken hareketin ne olduğu, failin bu hareketi gerçekleştirme yetkisi ve imkânı ile eksikliğin hangi somut tehlikeyi doğurduğu ayrı ayrı gösterilmelidir.

Bakım ve gözetim yükümlülüğünün kapsamı

Yükümlülüğün kapsamı hastanın ihtiyaçları, tıbbi öneriler, hukuki statü, bakım sözleşmesi, kurum içi görev dağılımı ve failin yetkileriyle belirlenir. Aynı kişiye ilişkin görevler birden fazla sorumlu arasında paylaşılmış olabilir.

Bir sağlık çalışanının tıbbi görevi ile aile bireyinin günlük gözetim görevi aynı değildir. Sorumluluk, kişinin kendi görev alanı ve müdahale imkânı üzerinden kişiselleştirilmelidir.

Somut tehlike nasıl belirlenir?

Tehlikenin varsayımsal veya uzak bir ihtimalden ibaret olmaması gerekir. Önceki davranışlar, güncel belirtiler, açık tehditler, tedavi kesintisi, erişilebilir tehlikeli araçlar ve üçüncü kişilerin yakınlığı değerlendirilir.

Örneğin daha önce ciddi saldırı davranışı göstermiş kişinin kriz belirtileri açıkken zorunlu gözetimin bilerek kaldırılması somut tehlike doğurabilir. Buna karşılık yalnız tanı kaydı bulunması yeterli değildir.

Hareket ve Netice

Suç, yapılması gereken bakım veya gözetim hareketinin yerine getirilmemesi ve bunun başkaları yönünden somut tehlike meydana getirmesiyle tamamlanır. Zararın gerçekleşmesi aranmaz.

Tehlike hayat, sağlık veya malvarlığı değerlerinden en az birine yönelmelidir. Korku, rahatsızlık veya aile içi anlaşmazlık tek başına bu unsurun varlığını göstermez.

Manevi Unsur

Suç kasten işlenir. Failin bakım ve gözetim yükümlülüğünü, gerekli hareketi yapabileceğini ve ihmalin başkaları yönünden tehlikeli olabileceğini bilmesi gerekir.

Kanundaki “ihmal” sözcüğü hareketin yapmama biçimini anlatır; tek başına taksirli sorumluluk kurmaz. Beklenmeyen ani kriz, makul biçimde öngörülemeyen davranış veya failin müdahale imkânının bulunmaması kastı etkileyebilir.

Hukuka Uygunluk, Zorunluluk ve Hata

Acil tıbbi müdahale, yetkili sağlık biriminin planı veya daha ağır bir tehlikeyi önleme amacıyla alınan ölçülü tedbirler hukuka uygun olabilir. Gözetim tedbirleri gerekli, elverişli ve kişinin haklarına en az müdahale eden nitelikte olmalıdır.

Failin görevli olduğu, hastanın güncel risk durumu veya uygulanması gereken önlem konusunda kaçınılmaz hataya düşmesi kastı etkileyebilir. Hatanın makul olup olmadığı devir teslim, sağlık talimatları, bilgilendirme ve görev kayıtlarıyla araştırılır.

Teşebbüs

İhmalî hareket ve somut tehlike unsurunun yapısı nedeniyle teşebbüsün uygulama alanı son derece sınırlıdır. Somut tehlike doğmamışsa suç tamamlanmaz; tehlike doğduğunda ise kural olarak tamamlanmış suç gündeme gelir.

Yalnız hazırlık niteliğindeki davranışlar cezalandırılmaz. Buna karşılık başka bir suça yönelik bağımsız icra hareketleri varsa bunlar kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilir.

İştirak

Birden fazla bakım sorumlusunun ortak iradeyle gerekli gözetimi kaldırması hâlinde genel iştirak hükümleri uygulanabilir. Ancak her kişinin yükümlülüğü, bilgisi ve fiile katkısı ayrı belirlenmelidir.

Bakım yükümlülüğü bulunmayan kişi bu özel suçun doğrudan faili olamaz; koşulları varsa azmettiren veya yardım eden olarak sorumluluğu gündeme gelebilir.

İçtima ve Zarar Doğuran Sonuçlar

İhmal sonucunda bir kişinin yaralanması, ölmesi veya malvarlığı zararının meydana gelmesi hâlinde, TCK 175 ile ortaya çıkan sonuç suçu arasındaki ilişki genel içtima kurallarına göre değerlendirilir.

Sonuçtan sorumluluk için nedensellik bağı ile failin kast veya taksiri ayrıca gösterilmelidir. Tehlikenin gerçekleşmesi, ortaya çıkan her zararın otomatik olarak bakım sorumlusuna yüklenmesini sağlamaz.

Nitelikli Hâller

TCK 175 içinde daha ağır veya daha hafif ceza gerektiren özel bir nitelikli hâl düzenlenmemiştir. Tehlikenin ağırlığı, süresi, etkilenen kişi sayısı ve failin davranışı temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınabilir.

Failin aile bireyi, sağlık çalışanı veya kurum yöneticisi olması madde içinde otomatik ağırlaştırma nedeni değildir. Bununla birlikte kişinin mesleki görevi ve bilgi düzeyi yükümlülüğün kapsamını etkileyebilir.

Yaptırım

Suçun cezası altı aya kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Bunlar seçimlik yaptırımlardır; mahkeme somut olayın özelliklerine göre bunlardan birini belirler.

Hapis cezasının ertelenmesi, seçenek yaptırıma çevrilmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumlar, sonuç ceza ve kişinin hukuki durumu üzerinden genel hükümlere göre incelenir.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Önödeme

Suç şikâyete bağlı değildir; soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür. Tehlikeye maruz kalan kişinin şikâyetten vazgeçmesi dosyayı kendiliğinden sona erdirmez.

TCK 175 uzlaştırma kapsamında değildir. Öngörülen cezanın türü ve üst sınırı nedeniyle genel koşullar oluştuğunda önödeme hükümleri uygulanır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak bakım ve gözetim yükümlülüğünün tehlikeli biçimde ihlal edildiği veya somut tehlikenin ortaya çıktığı yerdeki mahkemedir.

Önödeme soruşturma aşamasında tamamlanırsa kamu davası açılmaz. Usul uygulanmadan dava açılmışsa önödeme işlemi yargılama sırasında da gündeme gelebilir.

Dava Zamanaşımı

Suçun olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Sürenin başlangıcı, tehlikeli ihmalin ve somut tehlikenin meydana geldiği tarih esas alınarak belirlenir.

İhmalin bir süre devam ettiği olaylarda yükümlülüğün, müdahale imkânının ve tehlikeli durumun ne zaman sona erdiği araştırılmalıdır. Kesilme ve durma nedenleri süre hesabını değiştirebilir.

Deliller

• Bakım sözleşmeleri, vasi belgeleri ve yetkili makam kayıtları
• Kurum içi görev tanımları, vardiya ve devir teslim çizelgeleri
• Sağlık raporları, tedavi ve ilaç planları
• Risk değerlendirmeleri ve acil durum talimatları
• Önceki bildirimler, uyarılar ve çağrı kayıtları
• Kamera görüntüleri ve olay yeri kayıtları
• Tanık anlatımları ile mesaj ve iletişim kayıtları
• Tehlikeye veya zarara ilişkin sağlık ve malvarlığı belgeleri

Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Deliller hukuka uygun elde edilmeli, yalnız gerekli ölçüde kullanılmalı ve ilgisiz tıbbi bilgiler dosyaya taşınmamalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Ruhsal hastalık tanısını tek başına tehlikelilik göstergesi saymak.
• Akrabalık nedeniyle otomatik bakım yükümlülüğü kabul etmek.
• Failin görev ve müdahale imkânını somutlaştırmamak.
• Yalnız bakım eksikliğini gösterip somut tehlikeyi açıklamamak.
• Yapmama biçimindeki hareket ile taksirli sorumluluğu karıştırmak.
• Hastanın özgürlüğü ve özel hayatı bakımından ölçülülüğü gözden kaçırmak.
• Sağlık verilerini gereğinden geniş biçimde toplamak veya paylaşmak.
• Önödeme usulünü değerlendirmemek.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Bakım ve gözetim yükümlülüğü hangi hukuki veya fiilî ilişkiye dayanıyor?
• Görev olay tarihinde kime aitti?
• Yapılması gereken somut hareket neydi?
• Failin bu hareketi yapma yetkisi ve imkânı var mıydı?
• Hastanın olay tarihindeki güncel durumu neydi?
• Önceden bilinen riskler ve yapılan uyarılar var mıydı?
• İhmal hangi hayat, sağlık veya malvarlığı tehlikesini doğurdu?
• Tehlike gerçek ve yakın mıydı?
• Bir zarar gerçekleştiyse nedensellik bağı kurulabiliyor mu?
• Gözetim tedbirleri hastanın hakları bakımından ölçülü müydü?
• Sağlık kayıtları hukuka uygun biçimde elde edildi mi?
• Önödeme işlemi yapıldı mı?

Sık Sorulan Sorular

TCK 175 cezası nedir?

Altı aya kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Mahkeme seçimlik yaptırımlardan birini belirler.

Her bakım eksikliği suç oluşturur mu?

Hayır. Eksikliğin başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı yönünden somut bir tehlike doğurması gerekir.

Bir zarar meydana gelmesi şart mıdır?

Hayır. Somut tehlikenin doğması yeterlidir; yaralanma, ölüm veya malvarlığı zararı aranmaz.

Aile bireyi her durumda sorumlu mudur?

Hayır. Akrabalık tek başına yeterli değildir; bakım ve gözetim yükümlülüğünün kaynağı ile kişinin fiilî imkânları belirlenmelidir.

Psikiyatrik tanı tehlikelilik anlamına gelir mi?

Hayır. Tanı tek başına yeterli değildir; kişinin güncel durumu ve olay koşulları uzman kayıtlarıyla değerlendirilir.

Şikâyet gerekir mi?

Hayır. Suç resen soruşturulur ve kovuşturulur.

Uzlaştırma uygulanır mı?

Hayır. Bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Önödeme uygulanır mı?

Genel koşulları oluştuğunda uygulanır. Bildirilen miktar ve giderlerin süresinde ödenmesi kamu davası açılmasını önleyebilir.

Görevli mahkeme hangisidir?

Asliye ceza mahkemesidir.

Sonuç

TCK 175, bakım ve gözetim yükümlülüğünün üçüncü kişiler yönünden somut tehlike doğuracak biçimde ihmal edilmesini cezalandırır. Yükümlülüğün kaynağı, failin müdahale imkânı, kişinin güncel sağlık durumu ve tehlikenin niteliği birlikte incelenmelidir.

Ruhsal hastalık ile tehlikelilik arasında otomatik bağ kurulamaz. Ceza sorumluluğu, kişiselleştirilmiş görev ve hukuka uygun deliller üzerinden değerlendirilmelidir. Genel tehlike yaratan diğer ihmalî suç için TCK 176 inşaat veya yıkımla ilgili emniyet kurallarına uymama yazısı da incelenebilir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı Mevzuat Sistemi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 15 Ağustos 2026).
• TBMM, 5237 sayılı Kanunun kabul edilen metni.
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçeleri.
• Öne çıkan fotoğraf: Age Cymru, Unsplash.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.