Alkol ve Madde Bağımlılığı Nedeniyle Boşanma

Eşlerden birinin alkol veya uyuşturucu/uyarıcı madde bağımlılığı, evlilik birliğini derinden yıpratan ve boşanmaya götüren en yaygın sebeplerden biridir. Peki alkol ve madde bağımlılığı nedeniyle boşanma hukuken hangi zemine oturur, kusur nasıl belirlenir ve bağımlılık tazminat, nafaka ile velayeti nasıl etkiler? Bu makalede konuyu güncel Yargıtay içtihadıyla birlikte ele alıyoruz.

Hukuki Niteliği: Genel Boşanma Sebebi (TMK m.166)

Türk Medeni Kanunu, alkol veya madde bağımlılığını başlı başına özel bir boşanma sebebi olarak saymamıştır. Bu tür bağımlılıklar, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebebi kapsamında değerlendirilir. TMK m.166/1 hükmü şöyledir:

“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”

Buna göre bağımlılık, tek başına otomatik bir boşanma sebebi değildir; asıl önemli olan, bu bağımlılığın ortak hayatı çekilmez hâle getirip getirmediğidir. Bağımlılığa bağlı olarak ortaya çıkan şiddet, ekonomik ihmal, güven sarsıcı davranışlar, eşe ve çocuklara karşı sorumsuzluk gibi olgular, birliğin temelden sarsıldığını gösteren somut vakıalar olarak dava dosyasına yansıtılmalıdır.

Sınır not: Bağımlılığın yanında “haysiyetsiz hayat sürme” boyutuna ulaşan durumlarda TMK m.163 (suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme) özel sebebi de gündeme gelebilir; ancak bunun için sürekli ve yerleşik bir yaşam tarzının ispatı gerekir. Uygulamada bağımlılık davaları ağırlıklı olarak m.166/1 üzerinden yürütülür.

Kusur ve İspat: Belirleyici Olan Nokta

Evlilik birliğinin sarsılması davasında kusur, hem boşanmaya karar verilmesinde hem de tazminat ve nafaka taleplerinde belirleyicidir. Alkol/madde bağımlılığı, kural olarak bağımlı eş aleyhine kusur olarak değerlendirilir. Ancak burada kritik bir ayrım vardır: bağımlılığın evlilik birliği içinde mevcut ve devam ediyor olması gerekir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 14.01.2025 tarihli kararında bu noktayı açıkça ortaya koymuştur. Kararda, erkeğe kusur olarak yüklenen madde bağımlılığının evlilikten önceki bir döneme ait olduğu ve evlilik sonrasında devam ettiğine dair delil bulunmadığı gerekçesiyle bunun kusur sayılamayacağı belirtilmiştir:

“…erkeğe kusur olarak yüklenen ‘madde bağımlılığı’na ilişkin vakıanın evlilik tarihi[n]den önce olduğu, evlendikten sonra bu bağımlılığın devam ettiğine dair her hangi bir beyan ya da belgenin bulunmadığı, bu nedenle kusur olarak yüklenemeyeceğinin…”

Aynı kararda, madde bağımlılığı kusur olarak yüklenememiş olsa bile, dosyadaki diğer kusurlar nedeniyle erkeğin yine de ağır kusurlu sayıldığı vurgulanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2024/7133 E., 2025/194 K.). Bu içtihat, evlilik öncesi geçmişe dayalı iddiaların tek başına yeterli olmadığını; bağımlılığın evlilik içindeki güncel yansımalarının delillendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Buna karşılık, bağımlılığın evlilik birliği içinde sürdüğü ve buna şiddet gibi ağırlaştırıcı davranışların eklendiği hâllerde kusur net biçimde bağımlı eşe yüklenir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 02.11.2023 tarihli kararına konu olayda; erkeğin evlilik sırasında uyuşturucu madde kullandığı, fiziksel şiddet uyguladığı, hakaret ettiği ve ekonomik destek sağlamadığı belirlenerek erkeğin tam kusurlu olduğu kabul edilmiş, boşanma kararı ve fer’îleri istinaf aşamasında da onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/2135 E., 2023/5150 K.).

Hangi Deliller Kullanılır?

Delil türü	Örnek kapsam
Sağlık/tedavi kayıtları	AMATEM/bağımlılık tedavi kayıtları, hastane raporları, rehabilitasyon belgeleri
Tanık beyanları	Bağımlılığın ve etkilerinin evlilik içinde sürdüğünü doğrulayan aile/çevre tanıkları
Adli/idari kayıtlar	Alkollü araç kullanımı tutanakları, karakol/kolluk kayıtları, koruma kararları
Ekonomik belgeler	Bağımlılığa bağlı borçlanma, haciz kayıtları, ailenin geçiminin ihmali
Sosyal inceleme raporu	Özellikle velayet yönünden uzman/pedagog raporları

Bağımlılığın evlilik dönemine ait ve güncel olduğunu gösteren deliller, davanın kaderini belirler.

Bağımlılığın Tazminat ve Nafakaya Etkisi

Bağımlı eşin kusuru, diğer eş lehine maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) ile yoksulluk nafakası (TMK m.175) taleplerinin dayanağını güçlendirir. Yoksulluk nafakası bakımından, nafaka isteyen tarafın kusurunun daha ağır olmaması yeterlidir; nafaka yükümlüsünün kusuru ise ayrıca aranmaz. Bağımlı eş genellikle daha ağır ya da tam kusurlu sayıldığından, karşı taraf lehine bu talepler çoğunlukla kabul edilebilir niteliktedir.

Bağımlılık ve Velayet: Çocuğun Üstün Yararı

Bir ebeveynin alkol veya madde bağımlılığı, velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde doğrudan etkilidir. Bu alandaki temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 02.02.2021 tarihli kararına konu olayda; davalı erkeğin uyuşturucu madde bağımlılığı nedeniyle tedavi gördüğü, uzman raporunda çocuğun yüksek yararı bakımından velayetin anneye verilmesinin önerildiği tespit edilmiş; Daire, kişisel ilişkinin de bu ilke ve re’sen araştırma ilkesi çerçevesinde düzenlenmesi gerektiğine işaret ederek yerel kararı bu yönden bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2020/6490 E., 2021/913 K.).

Bu karar, bağımlı ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin, çocuğun bedensel ve ruhsal gelişimini koruyacak biçimde (örneğin gözetimli/refakatli görüşme gibi) düzenlenebileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Konu	Açıklama
Görevli mahkeme	Aile Mahkemesi (bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi)
Yetkili mahkeme (TMK m.168)	Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi
Dava türü	Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (çekişmeli boşanma)

Dava Süreci: Adım Adım

Sebep ve talep envanteri: Boşanma yanında tazminat, nafaka, velayet, kişisel ilişki ve varsa ziynet/mal rejimi talepleri belirlenir.
Delillerin toplanması: Bağımlılığın evlilik içinde sürdüğünü ve etkilerini gösteren belgeler ve tanıklar hazırlanır.
Dava dilekçesi: Yetkili aile mahkemesine çekişmeli boşanma dilekçesi sunulur.
Yargılama: Tanık dinleme, kayıtların celbi, gerekirse sosyal inceleme raporu alınır.
Karar ve kanun yolu: Boşanma ve fer’îlerine karar verilir; aleyhe hükümlere karşı istinaf ve temyiz yolları açıktır.

Güncel Yargıtay Kararları

Karar	Tarih	Öne çıkan husus
Yargıtay 2. HD 2024/7133 E., 2025/194 K.	14.01.2025	Evlilikten önceki, sonrasında devam ettiği ispatlanamayan madde bağımlılığı kusur olarak yüklenemez; diğer kusurlar nedeniyle erkek yine de ağır kusurlu sayıldı
Yargıtay 2. HD 2023/2135 E., 2023/5150 K.	02.11.2023	Evlilik içinde uyuşturucu madde kullanımı + fiziksel şiddet → erkeğin tam kusuru; boşanma ve fer’îleri onandı
Yargıtay 2. HD 2020/6490 E., 2021/913 K.	02.02.2021	Ebeveynin madde bağımlılığı ve tedavi durumu, çocuğun üstün yararı ölçütüyle velayet/kişisel ilişki düzenlemesinde belirleyici

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin sadece alkol/madde kullanması boşanma için yeterli mi? Tek başına yeterli olmayabilir. Bağımlılığın ortak hayatı çekilmez hâle getirdiğini gösteren somut vakıaların (şiddet, ihmal, güven sarsıcı davranış vb.) ispatı önemlidir.

Evlilikten önceki bağımlılık kusur sayılır mı? Yargıtay’ın 2025 tarihli kararına göre, evlilik öncesine ait olup sonrasında devam ettiği ispatlanamayan bağımlılık kusur olarak yüklenemez.

Bağımlı eş çocuğun velayetini alabilir mi? Velayette ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Aktif bağımlılık ve buna bağlı riskler, velayetin diğer ebeveyne verilmesi ve kişisel ilişkinin gözetimli düzenlenmesi sonucunu doğurabilir.

Bağımlı eşten tazminat ve nafaka alınabilir mi? Bağımlı eş daha ağır/tam kusurlu sayıldığında, karşı taraf lehine maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talep edilebilir.

Sonuç

Alkol ve madde bağımlılığı nedeniyle boşanma, TMK m.166/1’e dayanan çekişmeli bir boşanma davasıdır. Başarı, bağımlılığın evlilik içinde devam ettiğinin ve ortak hayatı çekilmez kıldığının somut delillerle ortaya konmasına bağlıdır. Güncel Yargıtay içtihadı, evlilik öncesi geçmişin tek başına kusur oluşturmayacağını, buna karşılık evlilik içinde süren bağımlılık ve buna eşlik eden şiddet/ihmalin ağır ya da tam kusur doğurduğunu; ayrıca bağımlılığın velayet ve kişisel ilişkide çocuğun üstün yararı ölçütüyle belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Sürecin doğru kurgulanması için bir aile hukuku avukatından destek alınması önerilir.