Evde Uyuşturucu Bulunursa Ev Sahibi ve Birlikte Yaşayanlar Sorumlu Olur mu?

Bir evde uyuşturucu bulunması, tapu sahibinin, kiracının veya evde bulunan herkesin otomatik olarak suçlu olduğu anlamına gelmez. Ceza sorumluluğu şahsidir. Maddenin varlığını bilme, bulunduğu yer üzerinde fiilî hâkimiyet kurma ve kullanma, ticaret ya da başkasına verme amacının somut delillerle kişi özelinde gösterilmesi gerekir. Uyuşturucunun kilitli kişisel odada, ortak salonda, mutfak dolabında, misafirin çantasında veya ev sahibinin hiç kullanmadığı kiralanmış dairede bulunması aynı şekilde değerlendirilemez. Arama işleminin hukuka uygunluğu, maddenin tam konumu, parmak izi veya biyolojik izler, anahtar ve erişim durumu, telefon kayıtları, kriminal rapor ve evde yaşayanların beyanları birlikte incelenmelidir.

1. Evde uyuşturucu bulunması neden herkesi otomatik olarak sorumlu yapmaz?

Ceza hukukunda suç ve ceza sorumluluğu şahsidir. Bir kişinin, başkasının fiilinden yalnızca aynı evde yaşadığı, evin tapu sahibi olduğu veya arama sırasında evde bulunduğu için cezalandırılması mümkün değildir. Şüpheli ile uyuşturucu arasında bilinçli ve fiilî bir bağlantı kurulmalıdır.

Uyuşturucu bulundurma suçlarında “zilyetlik” veya “fiilî hâkimiyet”, maddenin kişinin cebinde bulunmasından daha geniş bir kavramdır. Kişi maddeyi fiziksel olarak üzerinde taşımıyor olsa bile saklandığı yeri biliyor ve üzerinde tasarruf edebiliyorsa bulundurma gündeme gelebilir. Ancak evde yaşamak, evin her çekmecesindeki eşyayı bilmek anlamına gelmez.

Bu nedenle soruşturmanın temel soruları şunlardır: Madde evin neresinde bulundu? O alana kim erişebiliyordu? Madde görünür müydü? Oda veya dolap kilitli miydi? Anahtar kimdeydi? Ambalaj üzerinde kime ait izler vardı? Telefon ve mesaj kayıtları kimin maddeyle bağlantısını gösteriyordu? Her kişi için bu sorular ayrı cevaplanmalıdır.

2. Tapu sahibinin veya ev sahibinin sorumluluğu var mı?

Taşınmazın tapu sahibi olmak, evde bulunan uyuşturucunun sahibi olmak anlamına gelmez. Ev uzun süreli olarak kiraya verilmiş ve malik daireyi fiilen kullanmıyorsa, kiracının evde sakladığı maddeden sırf mülkiyet nedeniyle cezai sorumluluk doğmaz. Malikin maddeyi bildiği, saklanmasına izin verdiği veya suç faaliyetine katkı sunduğu somut delillerle gösterilmelidir.

Ev sahibi aynı konutta yaşıyorsa değerlendirme değişebilir; fakat yine otomatik sorumluluk yoktur. Uyuşturucunun malikin kişisel yatak odasında, kilitli dolabında veya sık kullandığı çalışma masasında bulunması bağlantıyı güçlendirebilir. Maddenin kiracının veya başka bir aile ferdinin yalnız kullandığı bölümde bulunması ise farklı değerlendirilir.

Ev sahibinin kiracıdan yüksek miktarda ve kaynağı belirsiz ödeme alması, eve sürekli kısa süreli ziyaretçilerin gelmesini bilmesi veya uyuşturucunun saklanması için özel bölüm hazırlaması gibi olgular varsa iştirak veya yardım iddiaları gündeme gelebilir. Sadece kira ilişkisi ve tapu kaydı bu sonucu doğurmaz.

3. Kiracının evinde uyuşturucu bulunursa malik ifadeye çağrılır mı?

Soruşturma makamı taşınmazın sahibi, kiracısı ve fiilî kullanıcılarını belirlemek için tapu ve kira kayıtlarını inceleyebilir. Malik bilgi sahibi sıfatıyla veya şüpheli olarak ifadeye çağrılabilir. İfadeye çağrılmak suçun işlendiğinin kanıtı değildir; kişinin konutla ve şüphelilerle ilişkisi açıklığa kavuşturulur.

Malik; kira sözleşmesini, ödeme kayıtlarını, anahtar teslim tarihini, taşınmazı kimin kullandığını ve son giriş tarihini gösteren belgeleri korumalıdır. Evin emlakçı aracılığıyla kiralanması, aidat ve aboneliklerin kimin adına olduğu, site giriş kayıtları ve yazışmalar fiilî kullanımın belirlenmesine yardımcı olabilir.

Gerçeğe aykırı kira sözleşmesi düzenlemek, delil silmek veya kiracıyı kaçırmaya yönelik davranışlar ayrı sorunlar doğurabilir. Yapılması gereken, mevcut belgeleri değiştirmeden ve yeni bir kurgu oluşturmadan yetkili makamlara sunmaktır.

4. Ev arkadaşının odasında bulunan uyuşturucudan diğer kişi sorumlu olur mu?

Ev arkadaşlarının ayrı odalar kullandığı konutlarda maddenin bulunduğu yer son derece önemlidir. Uyuşturucu bir kişinin kilitli odasında, kişisel çantasında veya yalnız onun kullandığı dolapta ele geçirilmişse diğer ev arkadaşının bilme ve hâkimiyet bağlantısı ayrıca kanıtlanmalıdır.

Ortak salonda, mutfakta veya herkesin erişebildiği giriş dolabında bulunan madde bakımından aidiyet daha tartışmalı olabilir. Ancak ortak alan, evdeki herkesin mutlaka suç ortağı olduğu anlamına gelmez. Maddenin görünürlüğü, saklandığı eşya, üzerindeki izler, kimin satın aldığına ilişkin mesajlar ve evde yaşayanların beyanları değerlendirilir.

Ev arkadaşının uyuşturucu kullandığını bilmek ile madde üzerinde ortak hâkimiyet kurmak aynı değildir. Sadece kullanım alışkanlığını bilmek, ticarete veya bulundurmaya iştirak için tek başına yeterli olmaz. Kişinin maddeyi saklaması, müşteriyi eve alması, satış parasını toplaması veya maddeyi başkasına teslim etmesi hâlinde ise sorumluluk gündeme gelebilir.

5. Eşlerden birinin uyuşturucusundan diğer eş sorumlu tutulur mu?

Evlilik ilişkisi ortak yaşam ve bazı alanların birlikte kullanılmasını içerir; fakat ceza sorumluluğunu ortaklaştırmaz. Uyuşturucunun eşlerden birinin üzerinde, kişisel çantasında veya yalnız kullandığı kilitli bölümde bulunması hâlinde diğer eşin bilme ve hâkimiyet durumu somutlaştırılmalıdır.

Maddenin ortak yatak odasında, herkesin erişebildiği çekmecede ve görünür biçimde bulunması bilgi sahibi olunduğu iddiasını güçlendirebilir. Yine de bilmek ile bulundurmak veya ticarete iştirak etmek farklıdır. Diğer eşin maddeyi sakladığı, paketlediği, müşterilerle konuştuğu veya parayı yönettiği gösterilmeden yalnızca evlilik bağına dayanılmamalıdır.

Eşin korku, baskı veya tehdit altında hareket ettiği iddiası varsa bunun delilleri araştırılmalıdır. Aile içi güç ilişkileri, mesajlar, önceki şiddet kayıtları ve tanık anlatımları kişinin iradesi ile suç faaliyetine katkısını değerlendirmede önem taşıyabilir.

6. Anne ve babanın evinde yetişkin çocuğa ait uyuşturucu bulunursa ne olur?

Yetişkin çocuğun ailesiyle yaşaması, anne ve babayı otomatik fail yapmaz. Maddenin çocuğun kişisel odasında, kıyafetinde, çantasında veya kilitli dolabında bulunması; diğer aile bireylerinin o alana erişimi ve bilgisi araştırılır.

Anne veya babanın çocuğun madde kullandığını bilmesi tek başına uyuşturucu bulundurma suçunu oluşturmaz. Ancak maddenin saklanmasına bilinçli olarak yardım edilmesi, satış parasının muhafaza edilmesi, paketleme yapılması veya müşterilere teslim gerçekleştirilmesi suç ortaklığı yönünden değerlendirilebilir.

Reşit olmayan çocuk söz konusuysa çocuğun ceza sorumluluğu, yaşı ve çocuk adalet sistemine ilişkin hükümler ayrıca uygulanır. Evdeki yetişkinlerin bilgisi ve katkısı yine kişi bazında belirlenmelidir. Ebeveyn olmak, çocuğun her fiilinden cezai sorumluluk anlamına gelmez.

7. Misafirin çantasında uyuşturucu bulunursa ev sahibi sorumlu mudur?

Misafirin üzerinde veya yalnız onun kontrolündeki çantada bulunan madde bakımından ilk bağlantı misafire yönelir. Ev sahibinin çantanın içeriğini bildiği veya madde üzerinde ortak hâkimiyet kurduğu ayrıca gösterilmelidir. Misafirin eve kısa süre önce gelmiş olması, çantasını yanında tutması ve ev sahibinin dokunmaması savunma bakımından önemlidir.

Bununla birlikte evin uyuşturucu teslim noktası olarak düzenli kullanılması, ev sahibinin gelen kişileri organize etmesi, kapı güvenliğini sağlaması veya satıştan pay alması gibi deliller varsa ev sahibi hakkında ticaret suçuna iştirak iddiası doğabilir. “Madde misafirindi” açıklaması tek başına yeterli savunma sayılmaz; dosyanın diğer unsurlarıyla uyumlu olmalıdır.

Kamera kayıtları, bina giriş kayıtları, taksi veya konum verileri misafirin geliş zamanını gösterebilir. Mesajlaşmalar, ziyaretin amacı ve çantanın kime ait olduğu konusunda belirleyici olabilir.

8. Ortak alanda bulunan uyuşturucu kime ait sayılır?

Salon, mutfak, banyo, balkon ve antre gibi ortak alanlarda aidiyet sorunu daha zordur. Herkesin erişebilmesi, herkesin maddeyi bildiğini veya kontrol ettiğini kanıtlamaz. Buna karşılık madde açıkça görünür durumdaysa, uzun süredir aynı yerdeyse ve evde yaşayanlar birlikte kullanıyorsa ortak hâkimiyet iddiası güçlenebilir.

Maddenin hangi eşyanın içinde bulunduğu önemlidir. Mutfak dolabındaki isimsiz paket ile bir kişinin adına düzenlenmiş ilaç kutusu içinde bulunan paket aynı şekilde değerlendirilemez. Ambalaj üzerindeki parmak izi, DNA veya kişisel eşyalarla yakınlık gibi kriminal bulgular incelenebilir.

Ortak alan dosyalarında soruşturmanın yalnızca ikamet kaydıyla yetinmemesi gerekir. Evde fiilen kimin yaşadığı, kimlerin anahtarı bulunduğu, oda dağılımı, ziyaretçi trafiği ve dijital deliller birlikte değerlendirilmelidir.

9. Kilitli oda, dolap veya kasa neden önemlidir?

Kilitli bir alan, fiilî hâkimiyetin belirlenmesinde güçlü bir göstergedir. Anahtarın veya şifrenin yalnızca bir kişide olması, içeriğin o kişi tarafından kontrol edildiği iddiasını destekler. Ancak anahtarın ortak kullanılması, yedek anahtarın bulunması veya kilidin uzun süredir çalışmaması sonucu değiştirebilir.

Arama sırasında kilitli alanın kimin gösterimiyle açıldığı, anahtarın nereden çıktığı ve tutanakta nasıl anlatıldığı önemlidir. Kolluk tutanağındaki “şüpheli kendi rızasıyla açtı” ifadesi ile kamera veya tanık anlatımları uyumlu olmayabilir. Arama görüntüsü bulunuyorsa muhafaza edilmelidir.

Kasanın veya dolabın içinde yalnızca bir kişiye ait kimlik, banka kartı, özel belge ve kıyafetlerin bulunması aidiyet bağlantısını güçlendirebilir. Bununla birlikte başka kişilerin parmak izi veya eşyaları da değerlendirilmelidir.

10. Evde uyuşturucu bulunması TCK 188 mi, TCK 191 mi olur?

Maddenin evde bulunması suç vasfını tek başına belirlemez. Kişisel kullanım amacıyla bulundurma TCK m.191; satma, başkasına verme, sevk etme, depolama veya ticari amaçla bulundurma TCK m.188 kapsamında değerlendirilebilir.

Maddenin türü ve net miktarı, küçük paketlere ayrılması, hassas terazi, boş poşet, satış mesajları, para hareketleri, alıcı beyanları ve evdeki ziyaretçi trafiği ticaret iddiasında önemlidir. Kullanım testi, tedavi geçmişi veya kullanıma uygun materyaller ise kişisel kullanım iddiasını destekleyebilir; fakat kullanıcı olmak ticaret ihtimalini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Türk hukukunda bütün uyuşturucu maddeler için geçerli kesin bir gram sınırı bulunmaz. Ayrıntılı değerlendirme için Uyuşturucu Miktarı: Kullanma mı, Ticaret mi? makalesiyle birlikte okunması gerekir.

11. Evde hassas terazi ve paketleme malzemesi bulunursa ne olur?

Hassas terazi ve çok sayıda küçük paket, uyuşturucunun satışa hazırlanmış olabileceği iddiasını güçlendirebilir. Terazide uyuşturucu kalıntısı bulunması, terazinin maddenin yanında ele geçirilmesi ve dijital satış kayıtlarıyla desteklenmesi hâlinde delil değeri artar.

Ancak terazinin mutfakta meşru amaçla kullanılması, başka bir ev arkadaşına ait olması veya üzerinde uyuşturucu kalıntısı bulunmaması ayrıca değerlendirilmelidir. Paketleme malzemelerinin evde gündelik kullanım için bulunması mümkündür. Delillerin bağlamı ve birbirleriyle ilişkisi önem taşır.

Bu unsurun ayrıntılı analizi Hassas Terazi Uyuşturucu Ticareti Delili midir? başlıklı yazıda ele alınmıştır.

12. Telefon ve mesaj kayıtları evdeki aidiyeti gösterebilir mi?

Mesajlarda maddenin evde saklandığı odanın tarif edilmesi, anahtarın yeri, teslim zamanı, miktar veya fiyat konuşulması kişinin bilgi ve hâkimiyetini gösterebilir. Evde bulunan herkesin telefonuna aynı şekilde el konulması veya her mesajın uyuşturucu ticareti olarak yorumlanması doğru değildir.

Dijital verinin hangi cihazdan çıktığı, hesabın kime ait olduğu, cihazı fiilen kimin kullandığı ve konuşmanın tamamı incelenmelidir. Ekran görüntüsü tek başına konuşmanın bağlamını ve veri bütünlüğünü göstermeyebilir. Hukuka uygun arama ve inceleme kararı da kontrol edilmelidir.

HTS kayıtları kişiler arasındaki iletişimi gösterebilir; konuşma içeriğini tek başına kanıtlamaz. Ev arkadaşları, eşler veya aile bireyleri arasındaki yoğun iletişim olağan olabilir. Bu konuda Uyuşturucu Davasında WhatsApp, HTS ve Telefon Kayıtları yazısı ayrıntılı bilgi sunmaktadır.

13. Parmak izi ve DNA bulunmaması kişiyi kesin olarak kurtarır mı?

Hayır. Ambalaj üzerinde parmak izi veya DNA bulunmaması, kişinin maddeyle hiçbir bağlantısı olmadığını kesin biçimde kanıtlamaz. Eldiven kullanılması, yüzeyin iz bırakmaya uygun olmaması veya materyalin birçok kişi tarafından tutulması sonucu etkileyebilir.

Tersine bir kişinin parmak izinin ambalajda bulunması da suç vasfını tek başına belirlemez. Kişi paketi ne zaman ve hangi amaçla tuttuğunu açıklayabilir. İz bulgusu, maddenin yeri, mesajlar, kamera kayıtları ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

Kriminal inceleme talebi dosyanın özelliğine göre önem kazanır. Özellikle ortak evde aidiyet tartışmalıysa ambalaj, terazi ve paketleme materyali üzerindeki izlerin araştırılması savunma açısından gündeme getirilebilir.

14. Konutta arama hangi şartlarda yapılabilir?

Konut, özel hayatın ve mahremiyetin en güçlü korunduğu alanlardan biridir. CMK kapsamında arama için somut şüpheyi destekleyen nedenler ile usulüne uygun hâkim kararı veya kanunda belirtilen koşullarda yetkili merciin yazılı emri gerekir. Kararda aranacak yer, kişi, eşya ve işlemin kapsamı açık olmalıdır.

Konut aramalarında zaman, hazır bulunması gereken kişiler, tutanak, elkoyma ve sonradan yapılacak hâkim onayı gibi usul güvenceleri önemlidir. Sadece ev sahibinin kapıyı açması, aramanın bütün hukuki eksikliklerini otomatik olarak gidermeyebilir. “Rıza” kavramı, konut aramasının kanuni koşullarının yerine geçecek sınırsız bir yetki olarak görülmemelidir.

Aramanın ortak evin hangi bölümlerini kapsadığı ayrıca incelenir. Belirli kişinin odasına ilişkin şüphe, başka kişilerin kilitli özel alanlarının sınırsız aranmasını her durumda haklı kılmayabilir. Kararın ve somut olayın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir.

15. Arama sırasında tanık bulunması gerekir mi?

CMK m.119, Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılması hâlinde ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulmasına ilişkin düzenleme içerir. Arama işleminin zamanı ve niteliği bakımından güncel kanun metni ile somut tutanak birlikte incelenmelidir.

Arama tanığının bulunmaması veya tutanakta yalnızca imza yer alması, delilin akıbeti bakımından ciddi tartışma yaratabilir. Tanıkların aramanın başından sonuna kadar hazır olup olmadığı, ele geçirilen maddenin nereden çıkarıldığını görüp görmediği ve tutanağın gerçeği yansıtıp yansıtmadığı önemlidir.

Anayasa Mahkemesi de konut aramalarında usul güvenceleri ve hukuka aykırı delil iddialarını adil yargılanma hakkı kapsamında incelemektedir. Ancak her usul eksikliğinin sonucu, somut yargılamanın bütünü içinde değerlendirilir. Savunmada eksiklik açıkça ve zamanında ileri sürülmelidir.

16. Hukuka aykırı arama delili geçersiz kılar mı?

Anayasa ve CMK uyarınca hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bulgular delil olarak kullanılamaz. Bununla birlikte aramanın hukuka aykırı olduğu iddiası soyut bırakılmamalıdır. Kararın bulunmaması, kapsamın aşılması, yazılı emir koşulları, gece araması, tanık eksikliği, tutanak çelişkileri ve elkoyma zinciri somut biçimde gösterilmelidir.

Arama kararının sonradan dosyaya eklenmiş olması, karar saati ile arama saatinin uyumu, kararın adresi ve bağımsız bölüm numarası kontrol edilmelidir. Aynı binadaki farklı daire veya müştemilatın aranması karar kapsamı bakımından sorun yaratabilir.

Uyuşturucu maddenin hukuka aykırı aramayla ele geçirildiği iddiası, kişi ile madde arasındaki aidiyet savunmasından ayrı bir hukuki başlıktır. Her ikisi birlikte fakat birbirine karıştırılmadan ileri sürülmelidir. Konuya ilişkin ayrıntılar Uyuşturucu Suçlarında Araç, Ev ve Üst Araması makalesinde bulunmaktadır.

17. Arama ve elkoyma tutanağında neler kontrol edilmeli?

1. Arama kararının veya yazılı emrin tarihi, saati ve yetkili makamı.
2. Kararda yazılı adres ile fiilen aranan adres ve bağımsız bölümün uyumu.
3. Aramanın başlama ve bitiş saatleri.
4. Arama sırasında savcı, arama tanığı, şüpheli veya konut sahibinin hazır olup olmadığı.
5. Maddenin tam olarak hangi oda, dolap, çanta veya eşya içinde bulunduğu.
6. Kilitli alanın nasıl ve kimin tarafından açıldığı.
7. Paket sayısı, renk, görünüm, tahmini ve sonradan belirlenen net ağırlık.
8. Mühür numarası, numune alma ve laboratuvara teslim zinciri.
9. Fotoğraf veya video kaydı ile yazılı tutanak arasında çelişki bulunup bulunmadığı.
10. Tutanakta yer alan imzaların kimlere ait olduğu ve itiraz şerhi bulunup bulunmadığı.
11. Aynı evde yaşayan kişilerin oda ve eşya kullanımına ilişkin açıklamalarının kayda geçirilip geçirilmediği.
12. El konulan telefon, para, terazi ve belgelerin ayrı ayrı gösterilip gösterilmediği.

18. Gözaltı ve ifade sırasında nelere dikkat edilmeli?

Şüpheli; isnadı öğrenme, müdafi yardımından yararlanma, susma ve lehine delillerin toplanmasını isteme haklarına sahiptir. Ortak ev dosyalarında ilk ifade, oda dağılımı ve eşya aidiyeti bakımından özellikle önemlidir. Hızlı ve düşünülmeden verilen yanlış bir ayrıntı sonraki savunmayla çelişebilir.

Kişi bilmediği maddeyi sırf aile ferdini korumak için üstlenmemelidir. Aynı şekilde sorumluluktan kaçmak için gerçeğe aykırı biçimde başka bir kişiyi suçlamak da doğru değildir. Beyan; evde kimin yaşadığı, odaların kullanımı, anahtarlar, ziyaretçiler ve kişinin olay saatindeki konumu hakkında doğrulanabilir olmalıdır.

Müdafi, arama ve elkoyma belgelerini, kriminal raporu, dijital inceleme kararlarını ve diğer şüphelilerin beyanlarını dosyanın izin verdiği ölçüde incelemelidir. Tutuklama talebi varsa kişiyle madde arasındaki somut bağ ve adli kontrolün yeterliliği ayrıca tartışılmalıdır.

19. Tutuklama kararı verilir mi?

Uyuşturucu ticareti suçlaması, CMK’daki katalog suç düzenlemesi nedeniyle tutuklama riskini artırır; ancak tutuklama otomatik değildir. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, kaçma veya delilleri karartma nedeni ve ölçülülük değerlendirilmelidir.

Ortak konut dosyasında uyuşturucunun başka kişinin kilitli odasında bulunması, şüphelinin telefonunda bağlantılı mesaj olmaması, gelir ve para hareketlerinin olağan olması ve aramanın tamamlanmış bulunması tutuklama tedbirine itirazda önem taşıyabilir. Bunlar tahliyeyi garanti etmez; dosyanın bütünü değerlendirilir.

Sadece aynı adreste ikamet kaydı bulunmasıyla kuvvetli şüphe kurulmasına itiraz edilmelidir. Fiilî ikamet farklıysa abonelik, çalışma, seyahat, kira ve konum belgeleri sunulabilir.

20. Evdeki diğer kişiler tanık mı, şüpheli mi olur?

Soruşturmanın başlangıcında kişilerin sıfatı değişebilir. Kolluk önce bilgi sahibi olarak dinlediği kişiyi, yeni deliller üzerine şüpheli sıfatıyla ifadeye çağırabilir. Kişinin suç şüphesi altına girdiği anda şüpheli haklarından yararlandırılması gerekir.

Kendi ceza sorumluluğunu doğurabilecek sorulara tanık sıfatıyla cevap vermeye zorlanma ve yakınlar bakımından tanıklıktan çekinme hükümleri önemlidir. Kişinin sıfatı ve hakları ifade öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Evde yaşayanların birbirine karşı beyanları tek başına değerlendirilmemeli; maddi deliller, oda düzeni, dijital kayıtlar ve kriminal incelemeyle doğrulanmalıdır. Sorumluluğu başka kişiye yükleyen beyanın menfaat ilişkisi bulunabilir.

Örnek 1: Kilitli kişisel odada bulunan madde

Üç üniversite öğrencisi aynı evde ayrı odalarda yaşamaktadır. Aramada uyuşturucu, öğrencilerden birinin içeriden kilitlenebilen odasındaki valizde bulunur. Valizin anahtarı aynı kişinin cebindedir; diğer iki kişinin telefonlarında satış veya maddeye ilişkin kayıt, ambalajlarda iz ya da odaya düzenli erişim bulgusu yoktur. Bu durumda aynı evde yaşamak diğer öğrencilerin maddeyi bildiğini ve kontrol ettiğini tek başına göstermez. Her kişi yönünden ayrı ve somut bağlantı aranmalıdır.

Örnek 2: Ortak satış alanı olarak kullanılan ev

İki kişi aynı evde yaşamakta; uyuşturucu ortak salondaki masada küçük paketler hâlinde, hassas terazi ve satış listesiyle birlikte bulunmaktadır. Her iki kişinin telefonunda teslim görüşmeleri, hesaplarında bağlantılı para hareketleri ve eve gelen alıcılarla görüşmeleri tespit edilir. Bu durumda tapunun yalnızca birinin adına olması diğerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ortak hâkimiyet ve ticarete katkı iddiası delillerin bütünüyle değerlendirilebilir.

21. En sık yapılan hatalar

1. Tapu sahibinin evde bulunan her şeyden otomatik sorumlu olduğunu düşünmek.
2. Aynı evde yaşayan herkesin birlikte gözaltına alınmasını ortak suçun kanıtı saymak.
3. Maddenin bulunduğu oda, dolap ve eşyanın tutanakta ayrıntılı gösterilmesini önemsememek.
4. Ev arkadaşı veya aile ferdini korumak amacıyla gerçeğe aykırı biçimde maddeyi üstlenmek.
5. Ortak alan ile kilitli kişisel alan arasındaki farkı somut delillerle açıklamamak.
6. Arama kararının adresini, saatini ve kapsamını incelememek.
7. Arama tanıkları ve elkoyma zincirindeki eksiklikleri zamanında ileri sürmemek.
8. Kriminal rapor çıkmadan madde türü ve miktarını kesin kabul etmek.
9. Telefon yazışmalarının tamamı yerine seçilmiş ekran görüntüleri üzerinden savunma yapmak.
10. Kira, abonelik, anahtar teslim ve fiilî ikamet belgelerini korumamak.

22. Sıkça sorulan sorular

Evimde uyuşturucu bulundu, ev sahibi olduğum için ceza alır mıyım?

Sırf tapu sahibi olmak ceza için yeterli değildir. Maddenin varlığını bildiğiniz, üzerinde hâkimiyet kurduğunuz veya suç faaliyetine katıldığınız somut delillerle gösterilmelidir.

Kiracımın evinde uyuşturucu bulunursa ben sorumlu olur muyum?

Kural olarak kiracının bağımsız kullanımındaki evde bulunan maddeden malik otomatik sorumlu olmaz. Bilgi, izin, yardım veya iştirak bağlantısı ayrıca kanıtlanmalıdır.

Ev arkadaşımın odasında uyuşturucu bulundu; beni de gözaltına alabilirler mi?

Olayın aydınlatılması için ifadeye alınmanız mümkün olabilir. Ancak cezai sorumluluk için maddeyi bildiğiniz ve kontrol ettiğiniz ya da suça katıldığınız kişi özelinde gösterilmelidir.

Ortak salonda uyuşturucu bulunursa herkes suçlu sayılır mı?

Hayır. Ortak alan önemli bir şüphe yaratabilir; fakat görünürlük, erişim, izler, mesajlar ve diğer deliller her kişi için ayrı değerlendirilir.

Eşimin uyuşturucu kullandığını bilmem beni suçlu yapar mı?

Sadece bilmek, bulundurma veya ticarete iştirak için tek başına yeterli değildir. Madde üzerinde ortak hâkimiyet veya suça bilinçli katkı bulunup bulunmadığı araştırılır.

Misafirin çantasında uyuşturucu bulunursa ev sahibi sorumlu olur mu?

Misafirin kişisel çantasındaki madde bakımından ev sahibinin bilgi ve hâkimiyet bağlantısı ayrıca kanıtlanmalıdır. Evin düzenli teslim noktası olarak kullanılması gibi ek deliller varsa değerlendirme değişebilir.

Polis ev sahibinin rızasıyla karar olmadan evi arayabilir mi?

Konut araması sıkı usul kurallarına bağlıdır. Rıza iddiası her durumda kanuni arama koşullarının yerine geçmez. Karar, yazılı emir, kapsam ve somut olay birlikte incelenmelidir.

Arama sırasında komşu veya arama tanığı yoksa delil geçersiz olur mu?

CMK m.119’daki usul güvenceleri bakımından ciddi hukuki tartışma doğabilir. Eksikliğin niteliği, savcının hazır olup olmadığı, tutanaklar ve yargılamanın bütünü değerlendirilir.

Evde uyuşturucu bulunması mutlaka ticaret suçu mudur?

Hayır. Kullanma amacı TCK m.191, ticari veya başkasına verme amacı TCK m.188 kapsamında değerlendirilebilir. Miktar, paketleme, terazi, mesajlar ve diğer deliller birlikte incelenir.

Parmak izim pakette çıkmadıysa beraat eder miyim?

Parmak izi bulunmaması lehe değerlendirilebilir; ancak tek başına beraati garanti etmez. Dosyadaki diğer deliller ve fiilî hâkimiyet iddiası incelenir.

Sonuç

Evde uyuşturucu bulunması, mülkiyet veya ikamet kaydı üzerinden toplu ceza sorumluluğu yaratmaz. Esas olan her kişinin maddeyi bilip bilmediği, bulunduğu alan üzerinde fiilî hâkimiyet kurup kurmadığı ve kullanma, başkasına verme veya ticaret amacına katkısının bulunup bulunmadığıdır.

Uyuşturucunun kilitli kişisel odada, ortak salonda, misafir çantasında veya kiracıya bırakılmış bağımsız konutta bulunması farklı delil değerlendirmeleri gerektirir. Maddenin yeri, anahtar ve erişim durumu, kişisel eşyalar, parmak izi veya DNA, telefon mesajları, para hareketleri, kullanım testleri ve tanık beyanları birlikte incelenmelidir.

Aramanın hukuka uygunluğu da aidiyet meselesinden ayrı olarak denetlenmelidir. Arama kararı, kapsam, saat, arama tanıkları, tutanaklar ve elkoyma zincirindeki eksiklikler somut biçimde ortaya konulmalıdır. TCK m.188 ile TCK m.191 arasındaki ağır sonuç farkı nedeniyle savunma yalnızca “ev benim değil” veya “madde bana ait değil” cümlesine bırakılmamalı; dosyadaki her delille ilişkilendirilmelidir.

Kaynaklar

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
4. Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası
5. Adalet Bakanlığı Mevzuat ve İçtihat Bilgi Sistemi

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir. Somut dosyada suç tarihi, kişinin konutla ilişkisi, arama işlemi ve bütün deliller ayrıca değerlendirilmelidir.