Yargıtay bir hükmü bozduğunda dosyanın her zaman yeniden yargılama için gönderilmesi gerekmez. CMK 303, olayların yeniden araştırılmasına ihtiyaç bulunmayan sınırlı hâllerde Yargıtayın davanın esasına hükmetmesine veya hukuka aykırılığı doğrudan düzeltmesine imkân verir.

CMK 303 Güncel Madde Metni

Yargıtayca davanın esasına hükmedilecek hâller, hukuka aykırılığın düzeltilmesi

Madde 303 – (1) Hükme esas olarak saptanan olaylara uygulanmasında hukuka aykırılıktan dolayı hüküm bozulmuş ise, aşağıdaki hâllerde Yargıtay davanın esasına hükmedebileceği gibi hükümdeki hukuka aykırılığı da düzeltebilir:

a) Olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeden beraate veya davanın düşmesine ya da alt ve üst sınırı olmayan sabit bir cezaya hükmolunması gerekirse.

b) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddiasına uygun olarak sanığa kanunda yazılı cezanın en alt derecesini uygulamayı uygun görürse.

c) Mahkemece sabit görülen suçun unsurları, niteliği ve cezası hükümde doğru gösterilmiş olduğu hâlde sadece kanunun madde numarası yanlış yazılmış ise.

d) Hükümden sonra yürürlüğe giren kanun, suçun cezasını azaltmış ve mahkemece sanığa verilecek cezanın belirlenmesinde artırma sebebi kabul edilmemiş veya yeni bir kanun ile fiil suç olmaktan çıkarılmış ise birinci hâlde daha az bir cezanın hükmolunması ve ikinci hâlde hiç ceza hükmolunmaması gerekirse.

e) Sanığın açıkça saptanmış olan doğum ve suç tarihlerine göre verilecek cezanın belirlenmesinde gerekli indirim yapılmamış veya yanlış indirim yapılmış ise.

f) Artırma veya indirim sonucunda verilecek ceza süresi veya miktarının belirlenmesinde maddî hata yapılmış ise.

g) Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesindeki sıralamanın gözetilmemesi yüzünden eksik veya fazla ceza verilmiş ise.

h) Harçlar Kanunu ile yargılama giderlerine ilişkin hükümlere ve Avukatlık Kanununa göre düzenlenen ücret tarifesine aykırılık mevcutsa.

CMK 303’ün Amacı ve Uygulama Şartı

Hükmün temel şartı, olayların mahkemece saptanmış olması ve hukuka aykırılığın bu olaylara hukuk kuralının uygulanmasından kaynaklanmasıdır. Yeni delil toplanması veya olayın yeniden aydınlatılması gerekiyorsa doğrudan düzeltme yolu uygun değildir.

Temyiz isteminin esastan reddi ile bozma kararının genel çerçevesi CMK 302 kapsamında düzenlenir. CMK 303 ise bozma sonrasında Yargıtayın doğrudan sonuç kurabileceği istisnai hâlleri gösterir.

Yargıtay Ne Zaman Beraat veya Düşme Kararı Verebilir?

Olayın daha fazla araştırılmasına gerek bulunmadan beraat veya davanın düşmesi gerekiyorsa Yargıtay esasa hükmedebilir. Aynı imkân, alt ve üst sınırı bulunmayan sabit bir cezanın uygulanması gereken hâl için de öngörülmüştür.

Dosyadaki maddi olay yeterince açıklığa kavuşmamışsa Yargıtay yeni bir delil değerlendirmesi yaparak bu bendi uygulayamaz. Maddenin sınırı, yeniden araştırma ihtiyacının bulunmamasıdır.

En Alt Dereceden Ceza Uygulanması

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddiasına uygun olarak kanundaki cezanın en alt derecesinin uygulanması uygun görülürse Yargıtay doğrudan hüküm kurabilir. Bu bent, metindeki özel şartların birlikte gerçekleşmesini gerektirir.

Yanlış Kanun Maddesi Nasıl Düzeltilir?

Suçun unsurları, niteliği ve cezası doğru gösterilmiş; yalnız kanun maddesinin numarası yanlış yazılmışsa Yargıtay bu maddi yanlışı düzeltebilir. Burada suç vasfı veya ceza yönünden esaslı bir uyuşmazlık değil, numara hatası söz konusudur.

Sonradan Çıkan Lehe Kanunun Etkisi

Hükümden sonra yürürlüğe giren kanun cezayı azaltmışsa ve ceza belirlenirken bir artırma nedeni uygulanmamışsa daha az cezaya hükmedilebilir. Yeni kanun fiili suç olmaktan çıkarmışsa hiç ceza verilmemesi sonucu doğabilir.

Bu bentte de yeni olay araştırması yapılmadan, hükümde saptanan olgular üzerinden hukukî sonuç kurulabilmesi gerekir.

Yaş İndirimi ve Hesap Hataları

Sanığın açıkça belirlenmiş doğum ve suç tarihlerine göre gerekli indirim yapılmamış veya yanlış yapılmışsa hata düzeltilebilir. Artırma ya da indirim sonucundaki ceza süresi veya miktarında maddi hesap hatası bulunması da madde kapsamındadır.

Bu durumlarda tartışma yeni bir olguya değil, dosyada açıkça bulunan tarihlere veya aritmetik hesaplamaya ilişkindir.

TCK 61 Sıralaması ve Yargılama Giderleri

TCK 61’deki ceza belirleme sırasına uyulmaması nedeniyle eksik veya fazla ceza verilmişse Yargıtay düzeltme yapabilir. Harç, yargılama gideri ve Avukatlık Kanunu uyarınca düzenlenen ücret tarifesine aykırılıklar da sekizinci bentte ayrıca sayılmıştır.

Temyizin hukuka aykırılık denetimine dayanması hakkında genel açıklamalar için CMK 288 temyiz nedeni yazısı incelenebilir.

Düzeltme ile Bozma Arasındaki Fark

Bozma üzerine dosya kural olarak yeniden incelenmek üzere ilgili mahkemeye gönderilir. CMK 303’te ise hükümdeki hata, maddede sınırlı olarak sayılan ve yeni araştırma gerektirmeyen durumlarda Yargıtay tarafından giderilebilir.

Bu nedenle her hukuka aykırılık “düzelterek onama” sonucu doğurmaz. Somut hata, maddede sayılan bentlerden birine girmiyorsa genel bozma ve dosyanın gönderilmesi kuralları uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

Yargıtay her bozma kararında doğrudan yeni hüküm kurabilir mi?

Hayır. Bu yetki yalnız CMK 303’te sayılan ve yeni olay araştırması gerektirmeyen hâllerde kullanılabilir.

Yargıtay doğrudan beraat kararı verebilir mi?

Olayın daha fazla aydınlatılması gerekmeksizin beraat kararı verilmesi zorunluysa madde kapsamında esasa hükmedebilir.

Yanlış kanun maddesi numarası düzeltilebilir mi?

Suçun unsurları, niteliği ve cezası doğruysa yalnız madde numarasındaki yanlışlık düzeltilebilir.

Sonradan çıkan lehe kanun Yargıtayca uygulanabilir mi?

CMK 303/1-d’deki şartlar gerçekleşirse daha az ceza veya fiilin suç olmaktan çıkması hâlinde cezasızlık sonucu kurulabilir.

Yaş indiriminin yanlış hesaplanması düzeltilebilir mi?

Doğum ve suç tarihleri açıkça saptanmışsa yapılmayan veya yanlış yapılan indirim düzeltilebilir.

Ceza hesabındaki aritmetik hata madde kapsamında mıdır?

Evet. Artırma veya indirim sonucundaki ceza süresi ya da miktarındaki maddi hata düzeltilebilir.

Vekâlet ücreti hatası Yargıtayca düzeltilebilir mi?

Avukatlık Kanunu uyarınca düzenlenen ücret tarifesine aykırılık CMK 303/1-h kapsamında yer alır.

Sonuç

CMK 303, maddi olayın yeniden araştırılmasını gerektirmeyen sekiz özel durumda Yargıtaya davanın esasına hükmetme veya hukuka aykırılığı düzeltme yetkisi verir. Düzenleme, yalnız maddede sayılan şartlarla sınırlı ve istisnai niteliktedir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.