CMK 288 Temyiz Hangi Hukuka Aykırılık Nedenlerine Dayanır?

Ceza davasında temyiz, hükmün yalnız sonuç bakımından beğenilmemesi üzerine yapılan yeni bir yargılama değildir. CMK 288 uyarınca temyiz başvurusu, hükmün hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanır.

Bu nedenle başvuruda hangi hukuk kuralının uygulanmadığı veya yanlış uygulandığı açıkça gösterilmelidir. İddianın hükme etkisi de dosyadaki işlem, delil ve gerekçeyle ilişkilendirilmelidir.

CMK 288 Güncel Madde Metni

Temyiz nedeni

Madde 288 – (1) Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır.

(2) Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.

CMK 288 Ne Anlama Gelir?

CMK 288, Yargıtay incelemesinin temel ölçütünü belirler. İncelenen sorun, bölge adliye mahkemesi hükmünün hukuk kurallarına uygun kurulup kurulmadığıdır.

Bir kuralın hiç uygulanmaması kadar, kapsamının yanlış belirlenmesi veya somut olaya hatalı uygulanması da hukuka aykırılık oluşturabilir. Kural maddi ceza hukukuna, ceza muhakemesi hukukuna veya hükme uygulanması gereken başka bir hukuk alanına ait olabilir.

Temyiz Yeni Bir Duruşma mıdır?

Temyiz, istinaf gibi uyuşmazlığın baştan ele alındığı olağan bir ikinci derece incelemesi değildir. Yargıtay esas olarak hükmün hukuki denetimini yapar.

Bununla birlikte maddi olay ve delil tartışmaları temyizde bütünüyle önemsiz değildir. Delillerin hukuka uygun elde edilmesi, duruşmada ortaya konulması, gerekçede tartışılması ve hükmün yeterli gerekçeye dayanması hukuk kurallarıyla düzenlendiği için bu konulardaki ihlaller temyiz nedeni olabilir.

Hukuka Aykırılık Hangi Şekillerde Ortaya Çıkar?

Hukuk kuralının uygulanmaması

Mahkemenin somut olayda uygulanması gereken bir hükmü hiç değerlendirmemesi veya uygulamaması bu kapsamdadır. Savunma hakkına ilişkin zorunlu bir usulün yerine getirilmemesi ya da uygulanması gereken lehe hükmün göz ardı edilmesi örnek gösterilebilir.

Hukuk kuralının yanlış uygulanması

Doğru hukuk kuralı seçilmiş olsa bile kuralın anlamı, koşulları veya sonucu yanlış belirlenmiş olabilir. Suç vasfının hatalı kurulması, cezanın kanundaki ölçülere aykırı hesaplanması veya bir usul kuralının kapsamının yanlış yorumlanması bu gruba girebilir.

Usule ilişkin hukuka aykırılık

Görev, yetki, mahkemenin oluşumu, zorunlu müdafilik, delilin elde edilme ve tartışılma yöntemi, savunma hakkı ve hükmün gerekçesi gibi konular ceza muhakemesi kurallarına tabidir. Bu kurallara aykırılık temyiz incelemesine konu olabilir.

Maddi hukuka ilişkin hukuka aykırılık

Fiilin yanlış suç kapsamında değerlendirilmesi, suçun unsurlarının hatalı yorumlanması, hukuka uygunluk veya kusurluluğu etkileyen bir nedenin yanlış ele alınması ve yaptırımın kanuna aykırı belirlenmesi maddi hukuka ilişkin sorunlardır.

Her Hata Hükmün Bozulmasını Gerektirir mi?

Temyiz dilekçesinde yalnız bir yanlışlığın varlığı değil, bu yanlışlığın hükmün hukuka uygunluğunu nasıl etkilediği açıklanmalıdır. Dosyanın sonucu üzerinde etkisi bulunmayan her şekli eksiklik aynı sonucu doğurmayabilir.

Kanunun hukuka kesin aykırılık saydığı hâller ise CMK 289’da ayrıca düzenlenir. Bu hâller temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa bile incelemede gözetilir.

Delil Değerlendirmesi Temyiz Nedeni Olabilir mi?

“Deliller yanlış değerlendirildi” şeklindeki soyut bir ifade tek başına hukuka aykırılığı yeterince açıklamaz. Hangi delilin hangi usul kuralına aykırı elde edildiği, tartışılmadığı, gerekçede karşılanmadığı veya çıkarımın hangi hukuk kuralıyla bağdaşmadığı somutlaştırılmalıdır.

Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde iddia ve savunmaların, kabul ve ret edilen delillerin ve ulaşılan sonucun gösterilmesine ilişkin çerçeve CMK 230 hükmün gerekçesi yazısında açıklanmıştır.

Temyiz Nedeni Nasıl Somutlaştırılır?

• Temyiz edilen hüküm ve itiraz edilen bölüm belirtilmelidir.
• Uygulanmayan veya yanlış uygulanan hukuk kuralı gösterilmelidir.
• Hukuka aykırı olduğu ileri sürülen işlem ya da değerlendirme açıklanmalıdır.
• İhlalin savunma, delil, suç vasfı, ceza veya hüküm üzerindeki etkisi kurulmalıdır.
• Talep edilen bozma sonucu anlaşılır biçimde yazılmalıdır.

Genel ve kalıp ifadeler yerine dosyanın gerekçesine cevap veren nedenler kurulması, denetlenmesi istenen hukuki sorunu görünür kılar.

CMK 286, 287 ve 288 Birlikte Nasıl Uygulanır?

Önce kararın temyize açık olup olmadığı belirlenir. Bu ayrım CMK 286 temyiz edilebilen kararlar kapsamında yapılır.

Hükümden önce verilen ve hükmü etkileyen bazı kararların nihai hükümle birlikte denetlenmesi CMK 287 ara kararların temyizi düzenlemesine dayanır. CMK 288 ise gerek nihai hüküm gerek hükümle birlikte incelenen ara karar bakımından ileri sürülen nedenin hukuka aykırılık temeline oturmasını ister.

Temyiz Dilekçesinde Sık Yapılan Hatalar

• Kararın yalnız adaletsiz veya yanlış olduğunu söylemek.
• İhlal edilen hukuk kuralını ve hükmün ilgili bölümünü göstermemek.
• Dosyadaki bütün beyanları yeniden yazıp hukuki sorunla bağ kurmamak.
• Delil itirazını, delilin elde edilmesi ve değerlendirilmesine ilişkin kurallarla ilişkilendirmemek.
• İstinaf ile temyizin inceleme kapsamını birbirine karıştırmak.
• Temyize kapalı bir karar için CMK 288’in tek başına başvuru hakkı oluşturduğunu varsaymak.

Sık Sorulan Sorular

CMK 288’e göre temyizin tek nedeni nedir?

Temyiz, hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.

Kararın haksız olduğunu söylemek temyiz için yeterli midir?

Hayır. Hangi kuralın nasıl ihlal edildiği ve bu ihlalin hükme etkisi somut biçimde açıklanmalıdır.

Temyizde deliller yeniden değerlendirilir mi?

Temyizin merkezinde hukuki denetim vardır. Delile ilişkin şikâyet, delilin elde edilmesi, tartışılması, gerekçelendirilmesi veya ondan sonuç çıkarılması sırasında ihlal edilen hukuk kuralıyla bağlantılı olarak ileri sürülmelidir.

Usul hatası temyiz nedeni olabilir mi?

Evet. Ceza muhakemesi kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması, hükmün hukuka aykırılığına yol açıyorsa temyiz nedeni olabilir.

Suç vasfının yanlış belirlenmesi temyiz nedeni midir?

Evet. Fiilin kanuni unsurlarının yanlış yorumlanması veya hatalı suç hükmünün uygulanması maddi hukuka ilişkin hukuka aykırılık oluşturabilir.

Her hukuka aykırılık bozma kararı doğurur mu?

İhlalin niteliği ve hükme etkisi değerlendirilir. CMK 289’da sayılan hukuka kesin aykırılık hâllerinin özel sonuçları ayrıca gözetilir.

CMK 288 temyize kapalı bir kararı temyize açar mı?

Hayır. Kararın temyize elverişli olup olmadığı önce CMK 286 ve ilgili özel düzenlemelere göre belirlenir.

Kanunun temyiz dilekçesinde gösterilmese de kendiliğinden gözettiği ağır ihlaller, CMK 289 hukuka kesin aykırılık hâlleri kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.

Hukuka aykırılığın Cumhuriyet savcısı tarafından sanık aleyhine ileri sürülebilmesinin özel sınırı, CMK 290 sanık yararına hukuk kuralları yazısında açıklanmıştır.

Sonuç

CMK 288’e göre temyiz, hükmün hukuka aykırılığına dayanır. Etkili bir başvuruda uygulanmayan veya yanlış uygulanan hukuk kuralı, dosyadaki ilgili işlem ve ihlalin hükme etkisi açıkça ortaya konulmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.