Birden fazla sanığın aynı hükümde yargılandığı dosyada yalnız bazı sanıklar temyize başvurmuş olabilir. CMK 306, sanık lehine verilen bozma kararının belirli şartlarla temyiz başvurusu yapmayan diğer sanıklara da uygulanmasını sağlar.

CMK 306 güncel madde metni

Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi

Madde 306 – (1) Hüküm, sanık lehine bozulmuşsa ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanması olanağı varsa, bu sanıklar da temyiz isteminde bulunmuşçasına hükmün bozulmasından yararlanırlar.

CMK 306 neyi amaçlar?

Düzenleme, aynı hüküm ve aynı hukuki sorunla karşı karşıya bulunan sanıklar arasında çelişkili sonuçlar doğmasını önlemeyi amaçlar. Bir sanığın temyizi üzerine belirlenen ortak bir hukuka aykırılık, şartları varsa başvurmayan sanık yönünden de sonuç doğurur.

Bu etki, temyiz başvurusunda bulunmayan sanığın sonradan başvuru yapmış sayılması değil; lehe bozma sonucundan kanun gereği yararlanmasıdır. Yargıtayın bozma kararı vereceği hâller CMK 302 temyiz isteminin esastan reddi ve bozma kapsamında açıklanmıştır.

Lehe bozmanın diğer sanıklara uygulanma şartları nelerdir?

CMK 306’nın uygulanabilmesi için öncelikle birden fazla sanık hakkında verilmiş bir hüküm bulunmalı ve bu hüküm sanıklardan en az biri lehine bozulmalıdır. Ayrıca bozma nedeni, temyiz etmeyen diğer sanığın hukuki durumuna da uygulanabilir olmalıdır.

• Yargıtay kararı sanık lehine bir bozma içermelidir.
• Diğer sanık aynı hüküm veya bağlantılı hüküm kapsamında bulunmalıdır.
• Bozma nedeni diğer sanığın durumuna uygulanabilir nitelikte olmalıdır.
• Diğer sanığın temyiz başvurusu yapmamış olması yararlanmaya engel değildir.

Hangi bozma nedenleri diğer sanığa uygulanabilir?

Ortak suç vasfının yanlış belirlenmesi, bütün sanıklara uygulanan bir ceza hükmünün hatalı olması veya aynı maddi olaya ilişkin ortak bir hukuka aykırılık, niteliğine göre diğer sanıklara da uygulanabilir.

Buna karşılık yalnız temyiz eden sanığın yaşı, kişisel cezasızlık nedeni, şahsi indirim sebebi veya sadece ona özgü delil durumu nedeniyle verilen bozma, diğer sanık bakımından uygulanabilir olmayabilir. Belirleyici olan, bozma gerekçesinin diğer sanığın hukuki durumunu da kapsayıp kapsamadığıdır.

Temyiz etmeyen sanık bozma kararından kendiliğinden yararlanır mı?

Kanundaki şartlar gerçekleşmişse diğer sanık, temyiz isteminde bulunmuş gibi bozma kararından yararlanır. Bunun için aynı konuda ayrıca temyiz dilekçesi vermiş olması aranmaz.

Ancak yararlanma otomatik olarak her ortak sanığa yayılmaz. Yargıtay, bozma nedeninin her sanık yönünden uygulanabilirliğini dosyadaki hüküm ve kişisel durumlar üzerinden değerlendirir.

Aleyhe bozma diğer sanıklara yayılır mı?

CMK 306 yalnız sanık lehine bozmayı düzenler. Bir sanık aleyhine ortaya çıkan bozma sonucu, bu maddeye dayanılarak temyiz etmeyen diğer sanıkların aleyhine genişletilemez.

Hükmün amacı, kanun yoluna başvurmayan kişiyi daha ağır bir hukuki duruma sokmak değil; ortak bir hukuka aykırılığın giderilmesinden yararlandırmaktır.

Bozma sonrası süreç nasıl ilerler?

Lehe bozmanın diğer sanığa da uygulanmasına karar verildiğinde dosya, bozma kararının gereğinin yerine getirilmesi için ilgili mahkemeye gönderilir. Yargıtay kararından sonra dosyanın izleyeceği yol CMK 304 dosyanın gönderileceği mahkeme hükümlerine göre belirlenir.

Bozma sonrası mahkemenin yapacağı işlemler ise CMK 307 kapsamındadır. Yeniden yapılacak değerlendirme, Yargıtay kararındaki bozma nedeni ve bunun hangi sanıklar yönünden uygulandığı dikkate alınarak yürütülür.

CMK 306 kesinleşmiş hükmü nasıl etkiler?

Temyiz etmeyen sanık yönünden hükmün kesinleşmiş görünmesi, CMK 306 şartları gerçekleştiğinde lehe bozmadan yararlanılmasına engel olmaz. Kanun, bu kişiyi bozmanın kapsamı bakımından temyiz etmiş gibi kabul eder.

Bununla birlikte bozmanın hangi hüküm kısmını etkilediği önemlidir. Ortak hukuki sorun dışında kalan ve sanığa özgü bölümler yönünden hükmün durumu ayrıca incelenmelidir.

Uygulamada dosyada hangi noktalar kontrol edilmelidir?

Yargıtay ilâmında bozma nedeninin hangi sanık ve hangi fiil yönünden kurulduğu dikkatle okunmalıdır. Sanıkların suç vasfı, iştirak biçimi, uygulanan ceza maddeleri ve kişisel indirim nedenleri karşılaştırılmalıdır.

Lehe bozmanın genişletilmesi isteniyorsa, temyiz etmeyen sanığın durumunun bozma gerekçesiyle neden aynı olduğu somut biçimde gösterilmelidir. Sadece sanıkların aynı dosyada bulunması, tek başına yeterli değildir.

Sık sorulan sorular

1. Temyiz etmeyen sanık Yargıtay bozmasından yararlanabilir mi?

Evet. Bozma sanık lehineyse ve bozma nedeni onun durumuna da uygulanabiliyorsa CMK 306 uyarınca yararlanabilir.

2. Aynı dosyadaki bütün sanıklar bozma kararından yararlanır mı?

Hayır. Her sanık yönünden bozma nedeninin uygulanabilir olup olmadığı ayrı değerlendirilir.

3. Sanığa özgü indirim nedeniyle bozma diğer sanıklara uygulanır mı?

Kural olarak yalnız ilgili sanığa özgü kişisel nedenler diğer sanıklara genişletilemez.

4. Aleyhe bozma temyiz etmeyen sanığı etkiler mi?

CMK 306, yalnız lehe bozmanın genişletilmesini düzenler; aleyhe sonuç bu maddeyle diğer sanığa taşınamaz.

5. Temyiz etmeyen sanığın ayrıca dilekçe vermesi gerekir mi?

CMK 306 şartları varsa kanun, sanığın temyiz etmiş gibi bozmadan yararlanacağını belirtir.

6. Aynı suçtan yargılanmak yararlanmak için yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Bozma gerekçesinin diğer sanığın fiiline ve hukuki durumuna uygulanabilmesi gerekir.

7. Lehe bozma sonrası dosya nereye gönderilir?

Kararın türüne göre dosya CMK 304 uyarınca ilgili ilk derece veya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Bozma kararından sonra mahkemenin izleyeceği usul, CMK 307 bozma sonrası yeniden yargılama hükümlerinde düzenlenir.

Sonuç

CMK 306, bir sanık lehine verilen ve ortak hukuki duruma uygulanabilen bozma kararından temyiz etmeyen diğer sanıkların da yararlanmasını sağlar. Bozmanın genişletilebilmesi için gerekçenin diğer sanığın fiili ve hukuki konumuyla gerçekten örtüşmesi gerekir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.