Alacağımı Düşük Bedelle Devrettim: Hangi Haklarım Var?

Alacağınızı düşük bedelle devretmiş olmanız, tek başına sözleşmeden çıkmanızı veya aradaki farkı almanızı sağlamaz. Ancak karşı taraf, zor durumunuzdan, düşüncesizliğinizden ya da deneyimsizliğinizden yararlanarak açık bir ekonomik dengesizlik oluşturmuşsa, Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesindeki aşırı yararlanma hükümlerine başvurabilirsiniz. Koşullarına göre sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirip verdiğiniz alacağın geri verilmesini veya sözleşmeyi koruyarak oransızlığın giderilmesini isteyebilirsiniz. Bu seçim için bir yıllık süre ve sözleşmeden başlayan beş yıllık üst sınır birlikte gözetilmelidir.

İlk yapılacak iş, devredilen alacağın tutarını, size ödenen gerçek karşılığı ve devir tarihindeki tahsil riskini yan yana koymaktır. Sonradan borçlunun ödeme yapması, başlangıçta mutlaka haksızlığa uğradığınızı göstermez. Buna karşılık alacağı alan kişinin sizin ödeme sıkışıklığınızı nasıl kullandığını gösteren yazışmalar, yalnız fiyat farkından daha önemli olabilir.

Bu rehber, bir para alacağını bedel karşılığında devreden kişinin haklarına odaklanır. Borçlunun kime ödeme yapacağı, çekin ciro edilmesi ve faktoring sözleşmesiyle finansman sağlanması aynı işlem değildir. Bu ayrımlar aşağıda ayrıca açıklanmıştır.

İmzaladığım belge gerçekten alacağın devri mi?

Alacağın devri, diğer adıyla temlik, mevcut alacaklı yerine başka bir kişinin alacaklı olmasıdır. Örneğin bir müşterinizden olan alacağınızı üçüncü kişiye devredip ondan peşin ödeme alabilirsiniz. Müşteriniz asıl borçlu, siz devreden, alacağı satın alan kişi ise devralandır. Devir bedelini ödemeyen kişiyle faturanın borçlusu bu nedenle farklı kişiler olabilir.

TBK m.183 ve 184 uyarınca kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızası gerekmez. Olağan alacak devrinin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Alacağı ileride devretme sözüyle alacağı gerçekten devreden işlem de birbirinden ayrılır.

Belgede yalnız tahsil yetkisi verilmişse, alacak satılmış olmayabilir. Alacak kendi borcunuzu ödemek üzere devredilmişse, mahsup edilen tutara bakılmalıdır. TBK m.192, ifaya yönelik devirde mahsup miktarı belirlenmemiş olduğunda, devralanın aldığı veya gereken özeni gösterseydi alabileceği tutarı esas alır. Bu ilişkiyi peşin bedelle kesin satış gibi hesaplamak yanlış sonuca götürebilir.

Devir belgesi bulunamıyorsa önce karşı taraftan imzalı nüsha, elektronik imza kaydı, ek alacak listesi ve ödeme dökümü istenmelidir. Noterde yapılmamış olması tek başına geçersizlik değildir. Buna karşılık yalnız para havalesi, hangi alacağın hangi kapsamda yazılı olarak devredildiği sorusunu kendiliğinden cevaplamaz. Şekil eksikliği iddiası ile geçerli biçimde kurulmuş işlemin bedelindeki aşırı dengesizlik ayrı nedenlerdir.

Düşük bedelin aşırı yararlanma sayılması için ne gerekir?

Alacağın devrinde aşırı yararlanma, uygulamadaki adıyla gabin, her kötü pazarlığı geçersiz kılan bir yol değildir. Benzer bir değer farkının taşınmaz satışında nasıl incelendiğini düşük bedelle ev satışı ve aşırı yararlanma yazısında bulabilirsiniz. TBK m.28 bakımından üç olgu birlikte ortaya konulmalıdır:

• Açık oransızlık: Verdiğiniz alacağın sözleşme tarihindeki ekonomik değeri ile aldığınız toplam karşılık arasında açık dengesizlik bulunmalıdır.
• Kanunda belirtilen durum: Zor durumda kalmış olmanız veya düşüncesizlik ya da deneyimsizlik içinde hareket etmeniz gerekir. Sadece daha kârlı bir teklif bulamamış olmak yeterli değildir.
• Bu durumdan yararlanılması: Karşı tarafın sizin durumunuzu kullanarak bu oransızlığı oluşturduğu gösterilmelidir. Düşük teklif verilmesiyle zayıf durumdan yararlanılması aynı şey değildir.

Örneğin maaş ödemeleri için ertesi gün nakit bulmanız gerektiğini karşı tarafın bildiği, alternatif finansman arayışınızı engellediği ve bu sıkışıklığı pazarlıkta açıkça kullandığı ileri sürülüyorsa, her olay tarih ve belgeyle anlatılmalıdır. Borç listesi zor durumu gösterebilir; karşı tarafın bundan haberdar olduğunu ve yararlandığını tek başına kanıtlamaz.

Tacirler için TTK m.18/2’deki basiretli davranma yükümlülüğü ayrıca önemlidir. İşletmenin yaptığı işteki bilgi ve deneyimi, sunduğu risk analizleri ve aldığı teklifler incelenir. Bu nedenle ticari faaliyette “bedeli hiç değerlendiremedim” açıklaması ciddi biçimde sınanır. Ancak tacir olmak, belgelenebilen bir zor durumdan yararlanıldığı iddiasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Faturadaki tutar, alacağın gerçek değeri midir?

Faturada veya sözleşmede yazılı tutar, alacağın üzerinde görünen değerdir. Devir gününde bu tutarın tamamının hemen ve sorunsuz tahsil edilebilmesi ayrı meseledir. Bir yıl sonra ödenecek, borçlusu ödeme güçlüğünde olan ve hakkında teslim uyuşmazlığı bulunan alacak ile vadesi gelmiş, güçlü teminatı olan ve borçlusu tarafından kabul edilen alacak aynı ekonomik değerde olmayabilir.

Kanunda otomatik sonuç doğuran bir indirim yüzdesi yoktur. “Alacağımı yarı fiyatına verdim” açıklaması araştırmanın başlangıcıdır. Oransızlığın teknik hesabında devir tarihindeki koşullar esas alınmalı, sonradan ortaya çıkan ödeme veya değer değişikliği ayrı tutulmalıdır.

Varsayımsal örnek: Bir işletme, tutarı 1 milyon lira olan alacağını 600 bin liraya devretmiştir. Alacağın önemli kısmı tartışmalıysa ve borçlunun ödeme gücü zayıfsa, yalnız bu iki rakam gabini ispatlamaz. Buna karşılık alacak vadesi gelmiş ve güçlü biçimde teminat altındayken devralan işletmenin acil ödeme baskısını kullanmışsa değerlendirme değişebilir. Bu rakamlar hukuki eşik veya kabul edilmiş piyasa oranı değildir.

Alacağı geri istemekle bedelin düzeltilmesini istemek nasıl ayrılır?

Sözleşmeyi koruyarak oransızlığın giderilmesi

Bu yolda devir ilişkisi sürdürülür; açık ekonomik dengesizliğin giderilmesi istenir. Talep, faturadaki tutarla aldığınız paranın bütün farkının otomatik olarak ödenmesi anlamına gelmez. Devir günündeki gerçek değer, karşılıklı edimler ve üstlenilen riskler üzerinden bir hesap yapılmalıdır. Karşı taraf anlaşmayı kabul etmezse uygun para talebi dava konusu yapılabilir.

Sözleşmeyle bağlı olunmadığının bildirilmesi ve geri verme talebi

Bu seçenek, devredilen alacağı geri kazanmayı amaçlar. Alınan devir bedeli sizde kalırken alacağın da geri gelmesi beklenemez. Karşılıklı iade, devralanın yaptığı tahsilatlar, kısmi ödemeler ve varsa gider talepleri birlikte hesaplanır. Alınan paranın harcanmış olması, iade hesabını ortadan kaldırmaz.

Alacak henüz tahsil edilmemişse geri devrin belgelenmesi, alacağa ilişkin senetlerin ve ispat belgelerinin teslimi ile borçluya yapılacak bildirim planlanmalıdır. Devralan alacağı tahsil etmişse artık yalnız “alacağımı geri ver” demek yeterli olmaz; tahsil edilen tutarın iadesi ve karşılıklı hesaplaşma açıkça talep edilmelidir. Alacak başka bir kişiye devredilmişse güncel hak sahibi ve devir zinciri belirlenmelidir.

Gabin bildirimi gönderildiği için alacağın tartışmasız biçimde yeniden size geçtiğini varsayarak borçludan ikinci kez ödeme istemeyin. Devir işlemi, ona dayanak olan bedel anlaşması, geri verme talebi ve üçüncü kişinin durumu ayrı incelenir. Uyuşmazlıkta yalnız ilk sözleşmenin iptalinin istenmesi, mevcut alacağın veya tahsil edilmiş paranın kime karşı ve nasıl geri isteneceğini açıklamaya yetmeyebilir.

Bir yıllık süre hangi tarihten başlar?

TBK m.28’deki süreler, hakkın kullanılmasına ilişkin hak düşürücü sürelerdir. Bir yıllık süre her olayda devir günü veya alacağın gerçek değerinin öğrenildiği gün başlamaz.

Beş yıl, bir yıla eklenen bir süre değildir. Devir bedeliyle acil borcun kapatılması zor durumu sona erdirmiş olabilir. Böyle bir olayda “şirketim hâlâ zor durumda” demek, başlangıcı süresiz ertelemez. Hangi baskının ne zaman kalktığı; ödeme dekontları, yapılandırma belgeleri ve finansman tarihleriyle açıklanmalıdır.

Seçilen hak karşı tarafa açıkça bildirilmelidir. Bildirimde devir belgesi ve alacaklar belirlenmeli, aşırı yararlanmayı oluşturan olaylar açıklanmalı, geri verme mi yoksa oransızlığın giderilmesi mi istendiği anlaşılmalıdır. Sadece “haklarımı saklı tutuyorum” demek yeterli kabul edilmemelidir. Bildirimin karşı tarafa ulaştığı tarih kanıtlanabilmelidir.

Tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m.18/3’teki yöntemler gözetilir. Noter, taahhütlü mektup veya güvenli elektronik imzalı KEP gibi uygun bir yöntem, içeriğin ve ulaşmanın ispatı bakımından önem taşır. İhtar gönderilmesi her türlü dava veya zamanaşımı süresini yeniden başlatmaz.

Dava şartı arabuluculuk uygulanıyorsa, büroya başvuru ile son tutanak arasındaki dönemde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu kural 6325 sayılı Kanun m.18/A/15 gereğidir. İhtiyari arabuluculukta ise m.16’daki sürecin başlama şartlarına bakılır. Karşı tarafa görüşme teklifi göndermek, aynı korumayı kendiliğinden sağlamaz.

Bedel hiç ödenmediyse veya yanıltıldıysam yine gabin mi ileri sürmeliyim?

Kararlaştırılan bedelin ödenmemesi ile bedelin başlangıçtan itibaren aşırı düşük olması farklı sorunlardır. Örneğin 800 bin lira kararlaştırıldığı hâlde 500 bin lira ödenmişse, önce kalan 300 bin liranın vadesi ve ödeme şartı incelenir. Bu farkı istemek için mutlaka gabin ispatlamak gerekmez.

Bedel muaccel olduğu, yani ödeme zamanı geldiği hâlde ödenmemişse TBK m.117 uyarınca temerrüt şartları değerlendirilir. Kesin ödeme günü gibi ihtar gerektirmeyen hâller dışında ihtar gerekir. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede TBK m.123 ve 125 kapsamında uygun ek süre verilmesi ve ardından seçilecek hak önemlidir. Ek sürenin etkisiz kalacağı, gecikmiş ödemenin artık yarar sağlamayacağı veya zamanında ifanın vazgeçilmez olduğunun anlaşıldığı m.124 hâllerinde süre verilmesi aranmayabilir. Bedelin gecikmesi, devredilen alacağı kendiliğinden geri getirmez.

Alacağın tahsil edilemeyeceği konusunda bilerek yanıltıldıysanız aldatma ayrıca araştırılır. TBK m.36 ve 39 kapsamında, aldatmanın öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olunmadığının bildirilmesi veya verilenin geri istenmesi gerekir. Korkutma varsa başlangıç, etkisinin ortadan kalktığı andır. Bu bir yıllık başlangıçlarla gabindeki başlangıçlar karıştırılmamalıdır.

Geri verme talebi sebepsiz zenginleşmeye dayanıyorsa TBK m.82’deki öğrenmeden itibaren iki yıl ve zenginleşmeden itibaren on yıllık zamanaşımı ayrıca değerlendirilir. Bunlar, süresinde kullanılmamış gabin hakkına yeni bir beş yıllık dönem kazandırmaz. Sözleşmedeki ödenmemiş bedel içinse özel bir hüküm yoksa TBK m.146 ve 149 uyarınca muacceliyetten başlayan genel on yıllık zamanaşımı gündeme gelir.

Devralan tahsil edemezse benden para isteyebilir mi?

“Alacağımı sattım, bütün risk bitti” düşüncesi her sözleşmede doğru değildir. TBK m.191’e göre bedel karşılığı devirde devreden, devir sırasında alacağın varlığını ve borçlunun ödeme gücünü garanti etmiş olur. Sözleşmedeki garanti kapsamı ve risk paylaşımı bu nedenle okunmalıdır. Alacağın devrinden sonraki her ödeme aksamasının otomatik olarak aynı garanti ihlali olduğu da söylenemez; özellikle devir günündeki durum önemlidir.

Garanti sorumluluğu doğmuşsa TBK m.193 kapsamında devralanın verdiği karşılığın faiziyle iadesi, devir giderleri, sonuçsuz tahsil girişimlerinin giderleri ve koşulları varsa diğer zararlar gündeme gelebilir. Sizin gabin talebiniz ile devralanın garanti iddiası ayrı ayrı değerlendirilir. Devredilen alacağın aslında mevcut olmaması veya önemli bir bölümünün daha önce ödenmiş olması, davanın hesabını değiştirebilir.

Borçlu ödemek üzereyse alacak nasıl korunabilir?

Alacağın kime ait olduğu çekişmeliyse TBK m.187, borçlu için ifadan kaçınma ve hâkimin belirlediği yere ödeme tutarını bırakma, yani tevdi yolunu düzenler. Çekişmeyi bildiği hâlde ödeme yapan borçlu doğacak sonuçlardan sorumlu olabilir. Borç muaccel ve çekişme dava konusuysa taraflardan biri borçlunun tevdiye zorlanmasını isteyebilir. Bu nedenle borçluya yalnız “bana öde” demek yerine çekişmenin belgeleri ve varsa mahkemenin yönlendirdiği ödeme yeri iletilmelidir.

Alacağın yeniden devredilmesi veya tahsil edilmesi hakkın elde edilmesini ciddi biçimde zorlaştıracaksa, HMK m.389 ve devamı kapsamında uyuşmazlık konusu alacağa yönelik ihtiyati tedbir değerlendirilebilir. Talep, görevli ve yetkili mahkemeye yapılır; dava açılmışsa davaya bakan mahkemeye sunulur. Yakın risk, alacak belgesi, devir zinciri ve gabin iddiasını destekleyen ilk deliller gösterilmelidir. Mahkeme yaklaşık ispat ve kural olarak teminat arar.

Yalnız bedel farkı isteyen kişiyle alacağın geri verilmesini isteyen kişinin geçici koruma ihtiyacı aynı değildir. Tedbir talebi esas istemle bağlantılı kurulmalıdır. Dava veya arabuluculuk başvurusu tek başına tahsilatı durdurmaz.

Tedbir verilirse, talep eden tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde uygulanması istenmelidir. Dava öncesinde verilmiş tedbirde, uygulamanın talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalı, dava açıldığına ilişkin evrak uygulayan memura sunularak dosyaya koydurulmalı ve belge alınmalıdır. Bu yükümlülükler yerine getirilmezse tedbir kendiliğinden kalkar. Dava şartı arabuluculukta m.18/A/16 esas davayı açma süresini durdurur; bir haftalık uygulama süresinin de durduğu varsayılmamalıdır.

Hangi belgeler hangi iddiayı kanıtlar?

Gabin iddiasında ispat yükü, kural olarak bu olgulardan kendi lehine sonuç çıkaran kişidedir. Belgeleri aşağıdaki amaçlarla ayırmak, yalnız çok sayıda evrak sunmaktan daha yararlıdır:

• Devir sözleşmesi ve ek alacak listesi: Hangi alacağın, hangi tarihte, hangi karşılıkla devredildiğini ve garanti hükümlerini gösterir.
• Fatura, temel sözleşme, teslim ve mutabakat kayıtları: Devredilen alacağın gerçekten mevcut olduğunu, miktarını ve borçlunun olası savunmalarını açıklar.
• Banka hareketleri ve kesinti hesapları: Sözleşmede yazılı bedel ile fiilen elinize geçen net tutarın farkını ortaya koyar.
• Devir öncesi borç ve finansman belgeleri: Acil ihtiyacın ne olduğunu, neden başka seçeneğin bulunmadığını veya seçeneklerin ne ölçüde daraldığını gösterir.
• Pazarlık yazışmaları ve teklif tarihleri: Karşı tarafın zor durumunuzu bilip bilmediğini ve bunu nasıl kullandığını aydınlatır.
• Devir gününe ilişkin risk ve değerleme verileri: İndirimin vade, teminat ve tahsil ihtimaliyle açıklanıp açıklanamayacağını sınar.
• Bildirim, tahsil ve sonraki devir kayıtları: Hak kullanımının zamanını, güncel alacaklıyı ve geri verme talebinin kime yöneltileceğini belirler.

HMK m.203/1-ç, aşırı yararlanma ve irade bozukluğu iddialarında tanık dinlenmesine imkân verir. Tanık, hangi görüşmeye katıldığını veya hangi baskıyı doğrudan bildiğini açıklamalıdır. “Çok ucuza verdi” şeklindeki genel kanaat, bütün unsurları ispatlamaz. Elektronik yazışmaların tarih, gönderen ve bağlamı korunmalı; yalnız seçilmiş ekran görüntüleriyle yetinilmemelidir.

Dava kime karşı, nerede ve hangi ön işlemle açılır?

Oransızlığın giderilmesi ve karşılıklı iade taleplerinde öncelikle bedel anlaşmasının karşı tarafı, yani devralan belirlenir. Asıl fatura borçlusunun devir pazarlığına taraf olmaması, ona doğrudan bedel farkı yüklenemeyeceği anlamına gelir. Alacak daha sonra başkasına geçmişse geri devir veya hak sahipliğine ilişkin talebin tarafları ayrıca kurulmalıdır; tahsil edilen paranın iadesiyle güncel alacak hakkı aynı talep değildir.

Özel görev kuralı bulunmayan olağan uyuşmazlıkta asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili devir uyuşmazlıkları ile kanunen ticari sayılan işler asliye ticaret mahkemesine gider. Sırf devredilen faturanın ticari olması, devreden ile devralan arasındaki her uyuşmazlığın görevini tek başına belirlemez. Tarafların sıfatı ve dava konusu ilişki incelenmelidir.

Genel yetkili yer davalının yerleşim yeridir. Sözleşmeden doğan davada ifa yeri de yetkili olabilir. Tacirler arasındaki yetki anlaşması varsa HMK m.17 ve 18’deki yazılılık ve belirli mahkeme gösterme şartları kontrol edilmelidir. Tahkim şartı varsa başvurunun mahkeme yerine hakem önünde yapılması gerekebilir.

TTK m.5/A kapsamındaki ticari para alacağı, tazminat, menfi tespit veya istirdat talebi için dava açmadan önce arabulucuya başvuru gerekir. Uygun yer arabuluculuk bürosuna başvurulur; anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Salt geri devir veya geçersizlik talebiyle para taleplerinin birlikte ileri sürüldüğü dosyada, bütün istemlerin niteliği değerlendirilmelidir. Her gabin uyuşmazlığı için genel bir zorunlu arabuluculuk kuralı yoktur. Acil tedbir başvurusu, arabuluculuk görüşmelerinin bitmesini beklemek zorunda değildir.

Yargılama, giderler ve sonuca itiraz nasıl ilerler?

Dava dilekçesinde olaylar, hak kullanım tarihleri, talep ve deliller birbirine bağlanır. Mahkeme sözleşmeyi, ödeme kayıtlarını ve tarafların iddialarını inceler. Teknik değerleme gerekiyorsa finansal hesap konusunda bilirkişi görevlendirilebilir. Bilirkişi ekonomik verileri inceler; aşırı yararlanmanın hukuken oluşup oluşmadığına mahkeme karar verir.

Raporda alacağın görünen tutarı gerçek tahsil değeri kabul edilmiş, ödeme riski iki kez düşülmüş veya fiilî kesintiler hesaba katılmamışsa bunlar somut itiraz nedenleridir. HMK m.281 uyarınca raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde açıklama, tamamlama veya yeni bilirkişi istenebilir. Teknik çalışmanın çok zor ya da imkânsız olduğu hâllerde aynı süre içinde başvurularak, bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre talep edilebilir.

Koşullar ispatlanırsa seçilen isteme uygun olarak oransızlığın giderilmesine veya geri verme ilişkisine karar verilebilir. Açık oransızlık bulunsa bile bundan yararlanma ispatlanamazsa gabin talebi reddedilebilir. Hak süresinde kullanılmamışsa esasa ilişkin güçlü belgeler bulunması bu eksikliği tek başına gidermez.

Harç, tebligat, bilirkişi ve gerektiğinde teminat giderleri ayrı kalemlerdir. Talep edilen ekonomik değer harç hesabını etkileyebilir. Davanın kısmen veya tamamen reddi, yargılama gideri ve karşı tarafın vekâlet ücreti riskini doğurabilir. Tutarlar başvuru tarihindeki tarifeler üzerinden hesaplanmalıdır.

İstinafa açık nihai hüküm için genel süre, gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır. Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz açıksa, genel temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır. HMK m.345 ve 361’deki bu sürelerle birlikte uygulanacak parasal kesinlik sınırı ve özel hükümler kontrol edilmelidir; her kararın her iki incelemeye açık olduğu varsayılmamalıdır.

Çek, bono veya faktoring varsa ne değişir?

Çek veya bonoyu ciro ederek vermek, olağan alacak devriyle aynı savunma düzenine tabi değildir. Ciro, senet üzerindeki hakkın devrine veya tahsiline yarayan işlemdir. Senedin ön ve arka yüzü, aradaki cirolar ve güncel hamil belirlenmelidir. İlk devralanla yaşanan bedel uyuşmazlığının, sonraki her hamile karşı aynen ileri sürülebileceği varsayılamaz. TTK m.687 ve bu hükme gönderme yapan m.778 ile 818 bu ayrım açısından önemlidir.

Faktoringde ise finansman, tahsilat ve garanti işlevleri aynı sözleşmede bulunabilir. 6361 sayılı Kanun m.9 ve 38 uyarınca dayanak ticari alacak, fatura ve sözleşmenin kuruluş yöntemi ayrıca incelenir. Hesaba yatan ön finansman tutarı, her zaman alacağın kesin satış bedeli değildir. Son hesap, komisyon, faiz, rezerv kesintisi ve müşteriye geri başvurma koşulları birlikte okunmalıdır. Borçlu tarafın ödeme sorunları için fatura borcunun faktoring şirketine devrinde ödeme ve savunma yolları farklı bir bakış açısı sunar.

Bu özel işlemlerde yalnız “alacağımı ucuza devrettim” başlığıyla dava hazırlamak yeterli değildir. Talep hangi sözleşmeye, hangi senede ve hangi kişiye yöneliyorsa dosya o ilişkiye göre kurulmalıdır.

Başvuruya hazırlanırken izlenecek sıra

Önce imzalı devir belgesini, ek alacak listesini ve ödeme dökümünü alın. Ardından devir günündeki gerçek değer ile aldığınız karşılığı hesaplayın. Zor durumunuzu ve karşı tarafın bundan yararlanmasını gösteren kayıtları ayrı toplayın. Bir yıllık sürenin başlangıcını ve beş yıllık üst sınırı belirleyerek geri verme ile bedel düzeltme seçeneklerinden hangisinin amacınıza uygun olduğunu netleştirin.

Alacak tahsil edilmek veya yeniden devredilmek üzereyse, bildirimle birlikte geçici koruma ihtiyacını da değerlendirin. Uzlaşma yapılacaksa geri devredilecek alacaklar, teslim edilecek belgeler, tahsil edilmiş tutarlar, karşılıklı ödeme ve borçluya bildirim açıkça yazılmalıdır. Sözlü geri verme sözüyle ya da kapsamı belirsiz bir ibra belgesiyle sürecin bittiğini kabul etmeyin.

Bu açıklamalar Türkiye’deki olağan para alacağı devirleri için hazırlanmıştır. 1 Temmuz 2012 öncesindeki işlemlerde 6101 sayılı Kanun’un geçiş hükümleri, yabancı taraf veya yabancı hukuka tabi alacaklarda ise uygulanacak hukuk ayrıca incelenir. İşlemin tarihi ve tarafları başvuru hazırlığında mutlaka belirtilmelidir.

Mevzuat kontrolü: 3 Kasım 2026. Temel dayanaklar: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.28, 36, 39, 77, 82, 117, 123, 124, 125, 146, 149 ve 183 ila 193; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun görev, yetki, ispat, bilirkişi, kanun yolu ve ihtiyati tedbir hükümleri; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 18, 687, 778 ve 818; 6325 sayılı Kanun m.16 ve 18/A; 6361 sayılı Kanun m.9 ve 38.