TCK 189 tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde uygulanabilecek hukuki sonuçları düzenler. Madde bağımsız bir suç oluşturmaz ve şirkete hapis ya da adlî para cezası verilmesini öngörmez. Gerçek kişi failler TCK 188 kapsamında sorumlu tutulurken, koşulları oluşan tüzel kişi hakkında faaliyet izninin iptali ve müsadere gibi tedbirler gündeme gelir.

Hükmün ayırt edici unsuru, uyuşturucu ticareti fiili ile tüzel kişinin faaliyeti arasında gerçek ve somut bir bağlantı bulunmasıdır. Bir şirket çalışanının kişisel eylemi, yalnız işyerinde gerçekleştiği için otomatik olarak şirkete tedbir uygulanmasına yol açmaz. Tüzel kişinin faaliyeti, yararı, organ veya temsilcilerinin katılımı ve suçla bağlantılı malvarlığı değerleri ayrı ayrı araştırılmalıdır.

TCK 189 Güncel Madde Metni

15 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığının güncel mevzuat kaydı üzerinden doğrulanan hüküm şöyledir:

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması

Madde 189- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Metin yürürlüktedir. Kanunlaşmamış teklifler veya taslaklar bu hükmün parçası değildir.

Madde Gerekçesi

Gerekçenin temel yaklaşımı, uyuşturucu imal ve ticareti suçunun şirket, dernek, vakıf veya başka bir tüzel kişilik faaliyeti kullanılarak işlenmesi hâlinde yalnız gerçek kişilerin cezalandırılmasıyla yetinilmemesidir. Suçun işlenmesini mümkün kılan faaliyet izni, malvarlığı ve kurumsal yapı üzerinde de kanunun öngördüğü tedbirlerin uygulanması amaçlanır.

Bu düzenleme, tüzel kişilerin ceza sorumluluğu bulunmadığına ilişkin TCK 20/2 ile birlikte okunur. Tüzel kişiye ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak kanunda açıkça belirtilen güvenlik tedbirleri uygulanabilir. TCK 189, uyuşturucu imal ve ticareti bakımından bu açık kanuni dayanağı sağlar.

Yürürlükteki Hüküm ile Tekliflerin Ayrılması

Yazıda yalnız yürürlükteki TCK 189, TCK 20 ve TCK 60 hükümleri esas alınmıştır. Henüz kanunlaşmamış öneriler mevcut kural gibi sunulmamıştır. Somut olayda suç tarihindeki metin ve sonradan yürürlüğe giren değişiklikler ayrıca karşılaştırılmalıdır.

Korunan Hukuki Değer

Madde, öncelikle toplum sağlığını ve uyuşturucu suçlarıyla mücadelede ekonomik düzenin korunmasını destekler. Suç faaliyeti için şirket yapısının, ruhsatın veya malvarlığının kullanılmasını önlemeyi hedefler.

Ayrıca suçtan elde edilen değerin kurumsal yapı içinde tutulmasının ve izinli bir faaliyetin suç işlemek için araç hâline getirilmesinin önüne geçilir. Böylece gerçek kişiye verilen cezanın yanında suçun kurumsal ve ekonomik zemini de etkisizleştirilir.

TCK 189 Bağımsız Bir Suç mudur?

Hayır. TCK 189 kendi başına yasaklanmış bir hareket ve gerçek kişi için ceza belirlemez. Uygulanabilmesi için öncelikle TCK 188 uyuşturucu madde imal ve ticareti suçunun unsurlarının oluşması gerekir.

Bu nedenle iddianamede ve hükümde, gerçek kişinin hangi TCK 188 fiilini işlediği, eylemin tüzel kişinin faaliyetiyle nasıl bağlantılı olduğu ve hangi güvenlik tedbirinin hangi malvarlığına veya izne uygulanacağı somutlaştırılmalıdır.

Tüzel Kişi Ceza Sorumluluğu Taşır mı?

Türk Ceza Kanunu’na göre ceza sorumluluğu şahsidir. Tüzel kişiler hakkında hapis veya adlî para cezası uygulanmaz. Şirket yöneticisi, çalışanı, ortağı veya temsilcisi kendi kusurlu fiilinden dolayı gerçek kişi olarak sorumlu olabilir.

Tüzel kişi yönünden sonuç ceza değil, güvenlik tedbiridir. Bu ayrım; savunmanın kapsamı, malvarlığına müdahalenin dayanağı, hüküm fıkrasının kurulması ve kanun yolu denetimi bakımından önem taşır.

Hangi Tüzel Kişiler Kapsama Girebilir?

Ticaret şirketleri, dernekler, vakıflar, kooperatifler ve diğer özel hukuk tüzel kişileri somut olayın şartlarına göre kapsamda olabilir. Şube, tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklık veya şahıs işletmesi bakımından ayrı tüzel kişilik bulunup bulunmadığı öncelikle tespit edilmelidir.

Yalnız şirket unvanının veya işyeri adresinin dosyada geçmesi yeterli değildir. Ticaret sicili, kuruluş belgeleri, temsil yetkileri, ortaklık ve yönetim yapısı ile faaliyet konusu araştırılmalıdır.

Maddi Unsur: Tüzel Kişinin Faaliyeti Çerçevesinde İşlenme

TCK 188 kapsamındaki fiilin tüzel kişinin organizasyonu, iş süreçleri, araçları, personeli, deposu, finansmanı veya izinli faaliyetiyle bağlantılı biçimde işlenmesi gerekir. Faaliyet bağlantısı biçimsel değil, fiilî olmalıdır.

Örneğin şirket deposunun yöneticilerin bilgisiyle uyuşturucu saklamak için kullanılması faaliyet bağlantısı gösterebilir. Buna karşılık bir çalışanın şirketten ve görevinden tamamen bağımsız kişisel fiili, sırf çalışan sıfatı nedeniyle tüzel kişiye tedbir uygulanmasını gerektirmez.

Tüzel Kişi Yararına İşlenme

Faaliyet izninin iptali bakımından TCK 60, suçun tüzel kişi yararına işlenmesini ve ilgili organ veya temsilcilerin katılımını arar. Yarar yalnız doğrudan para kazancı değildir; pazar, taşıma, saklama veya kurumsal imkân sağlama biçiminde ekonomik ya da operasyonel avantaj da incelenebilir.

Şirketin suç nedeniyle zarar görmesi veya failin yalnız kişisel çıkar sağlaması, tüzel kişi yararı şartı bakımından önemli karşı delil olabilir. Para hareketleri ve ticari kayıtlar bu nedenle bütün hâlinde değerlendirilmelidir.

Fail ve Muhatap Ayrımı

TCK 188 suçunun faili gerçek kişidir. Tüzel kişi, TCK 189 bakımından cezanın faili değil, güvenlik tedbirinin muhatabıdır. Yönetici, temsilci, çalışan veya ortakların sorumluluğu görev unvanından değil; kast, katkı ve fiil üzerindeki hâkimiyetten doğar.

Şirket müdürü olmak tek başına uyuşturucu suçundan sorumluluk kurmaz. Aynı şekilde tüzel kişiye tedbir uygulanması, bütün ortakların veya çalışanların otomatik biçimde suçlu sayılması anlamına gelmez.

Mağdur ve Suçtan Zarar Gören

Uyuşturucu imal ve ticareti toplum sağlığına karşı işlendiğinden belirli bir kişi zorunlu mağdur değildir. Toplum suçtan zarar gören konumundadır.

Tüzel kişinin malvarlığı veya faaliyet izni hakkında tedbir talep edildiğinde; şirketin organı veya temsilcisi, ceza muhakemesindeki özel hükümler uyarınca süreçte yer alabilir. Üçüncü kişilerin mülkiyet ve iyi niyet iddiaları da müsadere incelemesinde gözetilmelidir.

Manevi Unsur

TCK 189 için tüzel kişiye ait bağımsız bir kast aranmaz; çünkü tüzel kişi suç faili değildir. Kast ve kusur, TCK 188 fiilini işleyen gerçek kişiler bakımından belirlenir.

Bununla birlikte tedbir uygulanırken organ veya temsilcilerin bilgisi, katılımı, tüzel kişi yararı ve faaliyet bağlantısı delillerle ortaya konulmalıdır. Kurumsal kayıtların bulunmaması, tek başına bilgiyi veya katılımı kanıtlamaz.

Faaliyet İzninin İptali

TCK 60/1 uyarınca, bir kamu kurumunun verdiği izne dayanarak faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin katılımıyla ve iznin sağladığı yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına kasıtlı suç işlenirse, iznin iptaline karar verilebilir.

İptal, şirketin bütün varlığının sona erdirilmesiyle aynı şey değildir. Hangi kamu izninin suçta kötüye kullanıldığı belirlenmeli; tedbir hüküm fıkrasında açıkça gösterilmelidir. Suçla ilgisiz izinler otomatik olarak iptal edilemez.

Müsadere

TCK 60/2, tüzel kişi yararına işlenen suçlarda eşya müsaderesi ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümlerin uygulanmasını mümkün kılar. Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen malvarlığı değerleri ile bunların dönüştürülmüş karşılıkları incelenebilir.

Müsadere için malın aidiyeti, suçla bağlantısı, üçüncü kişinin iyi niyeti ve kazancın izlenebilirliği ortaya konulmalıdır. Şirketin bütün malvarlığının suç geliri olduğu varsayımıyla toplu sonuç kurulamaz.

Orantılılık Denetimi

TCK 60/3, güvenlik tedbirinin işlenen fiile göre daha ağır sonuç doğurabileceği durumlarda hâkime tedbire hükmetmeme imkânı tanır. Bu değerlendirme özellikle çok sayıda çalışanı, alacaklısı veya suçla ilgisiz ortağı bulunan işletmelerde önemlidir.

Orantılılık, tedbirin kanuni koşullarını ortadan kaldırmaz; koşullar oluşsa bile sonucun ağırlığının ayrıca değerlendirilmesini gerektirir. Mahkeme hangi olguları dikkate aldığını gerekçesinde göstermelidir.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Tüzel kişinin yasal ticari faaliyeti, izinli ürünlerin depolanması veya rutin lojistik işlemleri tek başına TCK 189 sonucunu doğurmaz. Uyuşturucu suçuyla somut bağlantı ve TCK 60’ın koşulları kanıtlanmalıdır.

Yetkili yöneticilerin eşyanın niteliğini bilmemesi, sahte belgelerle aldatılması veya çalışanın denetim sistemlerini aşarak kişisel fiil işlemesi; gerçek kişi kastı, tüzel kişi yararı ve faaliyet bağlantısı bakımından değerlendirilir.

Teşebbüs

TCK 189 bağımsız suç olmadığından bu maddeye özgü teşebbüs söz konusu değildir. Teşebbüs değerlendirmesi, TCK 188 kapsamındaki imal, ithal, ihraç, satış, nakletme, depolama veya diğer seçimlik hareketler bakımından yapılır.

Dayanak suç teşebbüs aşamasında kalsa bile güvenlik tedbirinin uygulanıp uygulanamayacağı; işlenen fiil, tüzel kişi yararı, kullanılan malvarlığı ve genel güvenlik tedbiri hükümleri çerçevesinde ayrıca incelenir.

İştirak

TCK 189’a bağımsız iştirak kurulmaz. Yönetici, temsilci, çalışan ve üçüncü kişilerin TCK 188 suçuna müşterek fail, azmettiren veya yardım eden olarak katılıp katılmadıkları ayrı belirlenir.

Şirket içindeki görev dağılımı, imza yetkisi veya hiyerarşik konum tek başına iştirak kanıtı değildir. Her kişinin suça katkısı ve kastı somut delille ilişkilendirilmelidir.

İçtima

Tüzel kişi hakkında TCK 189 tedbiri uygulanması, gerçek kişilerin TCK 188 kapsamındaki ceza sorumluluğunun yerine geçmez. Gerçek kişiye ceza, tüzel kişiye güvenlik tedbiri aynı yargılamada farklı hukuki sonuçlar olarak birlikte değerlendirilebilir.

Aynı faaliyet içinde başka suçlar veya başka kanunlarda tüzel kişiye özgü tedbirler oluşmuşsa genel birleşme hükümleri ve her tedbirin özel kanuni dayanağı ayrı incelenmelidir.

Nitelikli Hâller

TCK 189’un kendi içinde nitelikli hâli yoktur. Ancak dayanak TCK 188 suçunun maddenin türü, fail sayısı, örgüt faaliyeti, belirli yerlere yakınlık veya mesleki sıfat gibi nedenlerle daha ağır şekli oluşabilir.

Dayanak suçun nitelikli hâli, gerçek kişiye verilecek cezayı ve zamanaşımı hesabını etkileyebilir. Tüzel kişiye uygulanacak tedbir ise TCK 60 koşulları ve orantılılık çerçevesinde belirlenir.

Yaptırım

TCK 189 kapsamında tüzel kişiye hapis veya adlî para cezası verilmez. Uygulanabilecek temel güvenlik tedbirleri, koşulları varsa faaliyet izninin iptali ile eşya veya kazanç müsaderesidir.

Tedbirin türü, kapsamı ve hangi izin ya da malvarlığı değerine yöneldiği hükümde açıkça gösterilmelidir. Genel ve sınırları belirsiz bir tedbir, mülkiyet hakkı ve kanunilik bakımından sorun doğurur.

Şikâyet ve Uzlaştırma

TCK 189 bağımsız bir şikâyet rejimi kurmaz. Dayanak uyuşturucu imal ve ticareti suçu şikâyete bağlı değildir; soruşturma kendiliğinden yürütülür.

TCK 188 kapsamındaki suç uzlaştırmaya tabi değildir. Tüzel kişiyle veya gerçek kişilerle özel hukuk düzeyinde anlaşma yapılması, ceza soruşturmasını ve güvenlik tedbiri incelemesini kendiliğinden sona erdirmez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

TCK 189 tedbiri, dayanak TCK 188 suçunu yargılayan ağır ceza mahkemesi tarafından değerlendirilir. Tüzel kişiye ilişkin istem için ayrı bir asliye ceza davası açılması gerekmez.

Yetki dayanak suçun işlendiği yere göre belirlenir. İmal, sevk, depolama ve satış faaliyetlerinin farklı yerlerde gerçekleşmesi hâlinde bağlantı ve özel yetki kuralları uygulanır.

Dava Zamanaşımı

TCK 189 bağımsız suç oluşturmadığından ayrı bir dava zamanaşımı süresi yoktur. Süre, dayanak TCK 188 fiilinin hangi fıkra ve nitelikli hâl kapsamında kaldığına göre hesaplanır.

İmal, ithal veya ihraç fiilleri ile ülke içindeki satış, nakletme ve depolama fiillerinin ceza aralıkları farklı olabildiğinden zamanaşımı hesabı suç tarihi, kesilme ve durma nedenleriyle birlikte dosya özelinde yapılmalıdır.

Deliller

• Ticaret sicili, kuruluş sözleşmesi ve temsil-ilzam kayıtları,
• Yönetim kurulu, müdürler kurulu ve şirket içi yetkilendirme belgeleri,
• Faaliyet izinleri, ruhsatlar ve kamu kurumu yazışmaları,
• Faturalar, banka hareketleri, muhasebe ve stok kayıtları,
• Depo, araç, ofis ve üretim alanı kayıtları,
• Elektronik posta, kurumsal mesajlaşma ve erişim logları,
• Malvarlığı aidiyeti ve suç geliri izleme raporları,
• Uyum politikaları, iç denetim raporları ve çalışan eğitim kayıtları.

Deliller yalnız gerçek kişi suçunu değil, tüzel kişi faaliyeti ve yararı bağlantısını da göstermelidir. Dijital kayıtların hukuka uygun elde edilmesi, bütünlüğünün korunması ve yetkili kişilerle ilişkilendirilmesi gerekir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Şirket çalışanının her fiilini otomatik olarak tüzel kişi faaliyeti saymak,
• Tüzel kişiye ceza verildiğini düşünmek ve güvenlik tedbiri ayrımını gözden kaçırmak,
• Tüzel kişi yararı ile failin kişisel çıkarını ayırmamak,
• Organ veya temsilcinin katılımını unvan üzerinden varsaymak,
• Faaliyet izniyle suç arasındaki kötüye kullanma bağlantısını göstermemek,
• Suçla ilgisiz malvarlığına genel müsadere uygulamak,
• Üçüncü kişilerin mülkiyet ve iyi niyet iddialarını incelememek,
• Orantılılık değerlendirmesini gerekçesiz bırakmak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Dayanak TCK 188 fiili ve suç tarihi açıkça belirlendi mi?
• İlgili yapı gerçekten tüzel kişiliğe sahip mi?
• Fiil tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde mi işlendi?
• Suç tüzel kişi yararına mı işlendi, yoksa yalnız kişisel çıkar mı var?
• Organ veya temsilcilerin bilgisi ve katılımı kanıtlandı mı?
• Hangi kamu izni suçta kötüye kullanıldı?
• Müsadere istenen malın aidiyeti ve suç bağlantısı gösterildi mi?
• Üçüncü kişilerin iyi niyet iddiaları araştırıldı mı?
• İstenen tedbir fiile göre orantılı mı?
• Hükümde tedbirin türü ve kapsamı açık mı?
• Tüzel kişinin savunma ve süreçte temsil hakkı sağlandı mı?
• Lehe kanun ve zamanaşımı değerlendirmesi yapıldı mı?

TCK 189 Hakkında Sık Sorulan Sorular

TCK 189 bağımsız bir suç mudur?

Hayır. Madde, TCK 188 suçunun tüzel kişi faaliyeti çerçevesinde işlenmesine bağlanan güvenlik tedbirini düzenler.

Şirkete hapis veya adlî para cezası verilir mi?

Hayır. Ceza sorumluluğu gerçek kişilere aittir. Tüzel kişi hakkında kanuni şartları varsa faaliyet izninin iptali ve müsadere gibi güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

Çalışanın kişisel fiili şirkete tedbir uygulanması için yeterli midir?

Hayır. Fiilin tüzel kişinin faaliyetiyle bağlantısı, tüzel kişi yararı ve ilgili organ veya temsilcilerin katılımı somut delillerle araştırılmalıdır.

Faaliyet izninin tamamı iptal edilir mi?

Suçta kötüye kullanılan kamu izni ile fiil arasındaki bağlantı belirlenmelidir. Suçla ilgisiz izinlerin kendiliğinden iptali söz konusu olmaz.

Şirketin bütün malvarlığı müsadere edilir mi?

Hayır. Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen malvarlığı değerleri, aidiyet, üçüncü kişinin iyi niyeti ve kanuni şartlar çerçevesinde belirlenir.

Şahıs işletmesine TCK 189 uygulanır mı?

Şahıs işletmesinin sahibinden ayrı tüzel kişiliği bulunmaz. Bu nedenle önce ilgili yapının hukuki niteliği ve malvarlığının kime ait olduğu belirlenmelidir.

Görevli mahkeme hangisidir?

Tedbiri, dayanak TCK 188 suçunu yargılayan ağır ceza mahkemesi değerlendirir.

TCK 189 ile TCK 190 arasındaki fark nedir?

TCK 189, uyuşturucu imal ve ticareti suçunda tüzel kişiye uygulanabilecek tedbirleri düzenler. TCK 190 uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma suçu ise kullanım için yer, araç veya yöntem sağlama ile alenen özendirmeyi cezalandırır.

Sonuç

TCK 189 tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri, uyuşturucu imal ve ticareti suçunun kurumsal faaliyet, izin ve malvarlığı üzerinden yürütülmesine karşı özel bir hukuki sonuç getirir. Madde tüzel kişiyi suç faili yapmaz; gerçek kişilerin ceza sorumluluğu yanında özel güvenlik tedbirlerinin uygulanmasına dayanak oluşturur.

Somut dosyada TCK 188 fiili, tüzel kişilik yapısı, faaliyet ve yarar bağlantısı, organ veya temsilci katılımı, kullanılan izin, malvarlığı aidiyeti, üçüncü kişi hakları ve orantılılık birlikte incelenmelidir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu güncel metni (erişim: 15 Ağustos 2026).
• TBMM – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kabul metni.
• TBMM – Türk Ceza Kanunu Komisyon Raporu ve madde gerekçesi.
• Öne çıkan fotoğraf: Anastassia Anufrieva / Unsplash.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.