TCK 193 zehirli madde imal ve ticareti suçu, içeriğinde zehir bulunan ve üretimi, bulundurulması veya satılması izne bağlı bir maddenin izinsiz üretilmesi, bulundurulması, satılması ya da nakledilmesiyle oluşur. Temel ceza iki aydan bir yıla kadar hapistir. Suçun ayırt edici unsuru, maddenin yalnız zehir içermesi değil, ilgili faaliyetlerden en az birinin izin rejimine bağlı olması ve somut hareketin gerekli izin bulunmadan gerçekleştirilmesidir.
Her tehlikeli kimyasal TCK 193 kapsamında değildir. Maddenin zehir içerdiği, üretim, bulundurma veya satış yönünden izin zorunluluğuna tabi olduğu ve failin izin kapsamı dışında hareket ettiği ayrı ayrı belirlenmelidir. Sağlık zararının fiilen gerçekleşmesi ise suçun tamamlanması için aranmaz.
TCK 193 Güncel Madde Metni
Zehirli madde imal ve ticareti
Madde 193- (1) İçeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı olan maddeyi izinsiz olarak üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişi, iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Yürürlükteki hüküm tek fıkradan oluşur. Metin 15 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi ile TBMM’de kabul edilen kanun metni üzerinden kontrol edilmiştir. Bu yazı yürürlükteki düzenlemeyi açıklar; teklif ve taslaklar mevcut hükmün yerine geçmez.
Madde Gerekçesi
Resmî gerekçeye göre insan sağlığı bakımından tehlike yaratan zehirlerin izinsiz üretilmesi veya ticareti suç sayılmıştır. İzinsizlik, gerekli iznin alındığını gösteren belge bulunmadan faaliyetin yürütülmesidir.
Gerekçe, denetimin zarar meydana geldikten sonra değil, zehirli maddenin kontrol dışı dolaşıma girdiği aşamada kurulmasını amaçlar. Bu nedenle madde metni üretme ve satmanın yanında bulundurma ile nakletmeyi de seçimlik hareket olarak düzenlemiştir.
Korunan Hukuki Değer
Suçla öncelikle kamunun sağlığı ve zehirli maddelerin güvenli dolaşımına ilişkin kamu denetimi korunur. Kontrolsüz üretim, depolama, satış veya taşıma çok sayıda kişinin hayatını ve beden bütünlüğünü tehlikeye sokabileceğinden koruma tek bir kişiye yönelmiş değildir.
İzin sistemi; maddenin kim tarafından, hangi miktarda, nerede ve hangi güvenlik koşullarında kullanılacağını izlemeyi sağlar. Bu kayıt ve denetim düzeninin ihlali, henüz somut zarar doğmasa bile kamusal sağlık riskini artırır.
Suçun Konusu
Suçun konusu iki özelliği birlikte taşıyan maddedir: İçeriğinde zehir bulunmalı ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması mevzuat gereği izne bağlı olmalıdır. Yalnız aşındırıcı, yanıcı veya tahriş edici olması; zehir içeriği ve izin zorunluluğu gösterilmeden TCK 193 için yeterli değildir.
İzin yükümlülüğünün kaynağı somut maddeye göre belirlenir. İlaç, tarım ürünü, biyosidal ürün, laboratuvar kimyasalı veya sanayi girdisi bakımından farklı özel mevzuat ve yetkili kurumlar bulunabilir. Suç isnadında hangi düzenlemenin izin zorunluluğu getirdiği açıkça ortaya konulmalıdır.
Maddenin zehir niteliği nasıl belirlenir?
Ticari ad veya ambalajdaki genel uyarı tek başına kesin belirleme sağlamaz. Kimyasal bileşim, yoğunluk, miktar, toksik etki ve kullanım biçimi uzman incelemesiyle saptanmalıdır. Güvenlik bilgi formu önemli olmakla birlikte gerektiğinde laboratuvar analiziyle doğrulanmalıdır.
Numunenin nereden ve nasıl alındığı, mühürlenmesi, saklanması ve incelemeye gönderilmesi kayıt altına alınmalıdır. Başka bir maddeyle karışma veya bozulma ihtimali sonuçların güvenilirliğini doğrudan etkiler.
Fail ve Mağdur
Fail herkes olabilir; özel meslek veya görev sıfatı aranmaz. Üretici, depo sorumlusu, satıcı, işyeri sahibi, çalışan, taşıyıcı ya da faaliyeti fiilen yöneten kişi somut katkısına göre sorumlu tutulabilir. Şirkette görevli olmak tek başına yeterli değildir; kişinin fiille bağlantısı gösterilmelidir.
Suçun koruduğu genel kesim toplumdur. Belirli bir kişinin zehirli maddeden zarar görmesi zorunlu olmadığından, klasik anlamda bireysel mağdur bulunması suçun kurulması için şart değildir. Zarar gören bir kişi varsa onun durumu ayrıca değerlendirilir.
Maddi Unsur: Seçimlik Hareketler
İzinsiz üretme
Üretme, zehirli maddenin meydana getirilmesi, hazırlanması veya üretim sürecinin tamamlanmasıdır. Ruhsat bulunmasına rağmen izin verilen tesis, miktar, formül veya amaç dışında üretim yapılması da iznin kapsamı bakımından incelenir.
İzinsiz bulundurma
Bulundurma, madde üzerinde fiilî egemenlik ve tasarruf imkânı kurulmasını ifade eder. Maddenin kişinin evinde, işyerinde, deposunda veya kontrolündeki araçta bulunması mümkündür. Yalnız aynı ortamda bulunmak, hâkimiyet ve bilgi gösterilmeden yeterli değildir.
İzinsiz satma
Satma, zehirli maddenin bedel karşılığında başkasına devridir. Teklif veya pazarlık aşaması ile tamamlanmış satış birbirinden ayrılmalıdır. Ürünün teslimi, bedel hareketleri, fatura ve yazışmalar satışın gerçekleşip gerçekleşmediğini gösterebilir.
İzinsiz nakletme
Nakletme, maddenin bir yerden başka bir yere taşınmasıdır. Taşıma aracının sahibi olmak tek başına faili belirlemez; maddenin varlığının bilinmesi ve taşıma üzerinde iradi katkı gerekir. İzinli bir taşımanın güzergâh, miktar veya güvenlik koşulları dışına çıkması ayrıca izin kapsamı yönünden değerlendirilir.
Hareket, Netice ve Suçun Tamamlanması
TCK 193 seçimlik hareketli bir tehlike suçudur. Üretme, bulundurma, satma veya nakletme hareketlerinden birinin izinsiz gerçekleştirilmesiyle suç tamamlanabilir. Zehirlenme, yaralanma, ölüm veya çevresel zarar meydana gelmesi aranmaz.
Aynı madde üzerinde kesintisiz süreç içinde birden fazla seçimlik hareket yapılması kural olarak tek suç değerlendirmesine elverişlidir. Farklı maddeler, farklı izin rejimleri, ayrı tarihler veya bağımsız faaliyetler varsa suç sayısı somut olayın bütünlüğüne göre belirlenir.
Manevi Unsur ve Hata
Suç kasten işlenebilir. Fail, maddenin zehir içeren ve izin rejimine tabi niteliğini bilmeli; gerekli izin bulunmadığı hâlde üretme, bulundurma, satma veya nakletme hareketini istemelidir. Taksirli davranış TCK 193 kapsamında cezalandırılmaz.
Maddenin zararsız olduğu, izin gerektirmediği veya mevcut belgenin faaliyeti kapsadığı yönündeki hata kastı etkileyebilir. Belgenin süresi, yetkili kurum, faaliyet türü, miktar, tesis ve kişi bakımından kapsamı incelenmeden yalnız “ruhsat var” veya “ruhsat yok” sonucuyla yetinilmemelidir.
Hukuka Uygunluk ve İzin Belgesinin Kapsamı
Yetkili makamdan alınmış, geçerli ve somut faaliyeti kapsayan izin hukuka uygunluğun temel dayanağıdır. Üretim izni satış veya taşıma yetkisini kendiliğinden içermez; belgenin hangi faaliyete izin verdiği kendi düzenlemesi ve koşulları içinde okunmalıdır.
Belgenin sahte olması, süresinin dolması, başka kişiye veya tesise ait bulunması ya da miktar sınırının aşılması hâlinde izin koruması doğmayabilir. Acil durum, resmî görev veya yetkili kurum talimatı ileri sürülüyorsa bunun hukuki dayanağı ve sınırları belgeyle doğrulanmalıdır.
Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme
Hareket bölünebildiği ölçüde teşebbüs mümkündür. Üretim için icra hareketlerine başlanmasına rağmen maddenin failin elinde olmayan nedenle meydana getirilememesi veya satışa ilişkin teslimin dış engelle tamamlanamaması buna örnek olabilir. Bulundurma çoğu olayda fiilî egemenlik kurulduğu anda tamamlanır.
Fail, icra hareketlerini kendi iradesiyle bırakır veya sonucu önlerse gönüllü vazgeçme hükümleri değerlendirilebilir. O ana kadar yapılan hareketler başka bir suç oluşturuyorsa o fiilden doğan sorumluluk devam eder.
İştirak
Üretim planını yöneten, maddeyi sağlayan, depoyu kullandıran, alıcıyı bulan veya taşımayı organize eden kişilerin rolleri ayrı belirlenmelidir. Ortak suç işleme kararı ve fiil üzerinde hâkimiyet müşterek faillik; daha sınırlı ve bilerek sunulan katkı yardım etme kapsamında ele alınabilir.
İşyeri sahibi, yönetici veya çalışan bakımından yalnız unvan yeterli değildir. Zehirli maddenin varlığını, izin eksikliğini ve kişinin karar ya da icra sürecindeki katkısını gösteren somut deliller aranmalıdır.
İçtima ve Diğer Suçlarla İlişki
Maddenin uyuşturucu veya uyarıcı, ilaç, gıda ya da başka özel nitelikte olması hâlinde ilgili özel düzenleme öncelikle belirlenmelidir. TCK 188 uyuşturucu madde imal ve ticareti ile TCK 187 sağlık için tehlikeli ilaç yapma veya satma hükümlerinin konuları ve hareketleri TCK 193’ten ayrıdır.
Zehirli maddenin kişiye verilmesi, gıdaya katılması veya ölüm ya da yaralanmaya yol açması durumunda failin kastı, gerçekleşen netice ve her suçun unsurları ayrıca incelenir. Tek hareketle birden fazla hükmün ihlali veya bağımsız hareketler bulunması genel birleşme kurallarına göre değerlendirilir.
Nitelikli Hâller ve Yaptırım
TCK 193 içinde ayrıca düzenlenmiş nitelikli hâl bulunmaz. Temel yaptırım iki aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Maddede doğrudan adlî para cezası öngörülmemiştir; kısa süreli hapis cezasına ilişkin genel hükümler somut koşullara göre uygulanabilir.
Cezanın belirlenmesinde maddenin toksik gücü, miktarı, faaliyetin süresi, izin düzeninin hangi ölçüde ihlal edildiği, potansiyel olarak etkilenen kişi sayısı ve failin amacı kanuni sınırlar içinde dikkate alınabilir. Zehirli maddeye ilişkin müsadere ve idari işlemler kendi koşullarıyla ayrıca gündeme gelebilir.
Şikâyet, Uzlaştırma ve Soruşturma
Suç şikâyete bağlı değildir; savcılık tarafından resen soruşturulur. Şikâyetten vazgeçme soruşturmayı veya kovuşturmayı sona erdirmez. TCK 193 uzlaştırma kapsamında değildir.
Soruşturmada zehirli maddeye güvenli biçimde el konulması, numune ve ambalajın korunması, izin kayıtlarının yetkili kurumdan getirtilmesi ve faaliyeti fiilen yürüten kişilerin belirlenmesi önemlidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Yargılama görevi asliye ceza mahkemesindedir. Yetkili mahkeme kural olarak seçimlik hareketin gerçekleştirildiği yer mahkemesidir. Üretim, depolama, satış ve naklin farklı yerlerde gerçekleştiği dosyalarda genel yetki kuralları ile icra yerleri birlikte değerlendirilir.
İnternet üzerinden satış ve şehirler arası taşıma varsa siparişin verildiği yer tek başına belirleyici olmayabilir. Satışın tamamlandığı, teslimin yapıldığı, naklin başladığı veya sürdüğü yerler somut delillerle ortaya konulmalıdır.
Dava Zamanaşımı
Genel dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Üretme, satma veya nakletme bakımından hareketin tamamlanma tarihi; bulundurma bakımından ise kesintisiz fiilî egemenliğin sona erdiği tarih süre hesabında önem taşır.
Kesilme ve durma nedenleri süreyi değiştirebilir. Birden fazla bağımsız fiil veya başka suçlar bulunan dosyada zamanaşımı her suç ve hareket yönünden ayrı hesaplanmalıdır.
Deliller Nasıl Değerlendirilir?
- Ele geçirilen madde, ambalaj, etiket ve usulüne uygun numuneler
- Kimyasal analiz, toksikoloji raporu ve güvenlik bilgi formu
- Üretim, depolama, satış ve taşıma izinleri ile kurum yazıları
- Stok, fatura, irsaliye, ödeme ve muhasebe kayıtları
- Kargo, araç, rota, konum ve teslim belgeleri
- Mesajlaşmalar, siparişler ve elektronik kayıtlar
- Kamera görüntüleri, arama ve el koyma tutanakları
- İşyeri görev dağılımı ve tanık anlatımları
Deliller yalnız maddenin zehirli niteliğini değil, izin zorunluluğunu, iznin kapsamını ve failin bilgisini de göstermelidir. Zincirleme varsayımlar yerine her unsurun bağımsız dayanağı bulunmalıdır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
- Her tehlikeli kimyasalı otomatik olarak TCK 193’ün konusu saymak
- İzin zorunluluğunun hangi düzenlemeden doğduğunu göstermemek
- Üretim iznini satış veya nakil izniyle aynı kabul etmek
- Laboratuvar analizi yapılmadan yalnız etikete dayanmak
- İşyerindeki herkesi görev ve bilgi ayrımı yapmadan sorumlu tutmak
- Taşıma aracının sahibini doğrudan nakleden kişi saymak
- Numune alma ve muhafaza sürecindeki eksiklikleri göz ardı etmek
- Somut zarar oluşmadığı için suçun tamamlanmadığını düşünmek
Somut Olay Kontrol Listesi
- Ele geçirilen maddenin tam kimyasal içeriği nedir?
- Maddenin zehir niteliği teknik olarak doğrulanmış mıdır?
- Hangi faaliyet hangi düzenleme uyarınca izne bağlıdır?
- Geçerli bir izin belgesi var mıdır?
- Belge kişi, tesis, faaliyet, miktar ve tarih bakımından olayı kapsıyor mu?
- Üretme, bulundurma, satma veya nakletme hareketlerinden hangisi gerçekleşmiştir?
- Failin madde üzerinde fiilî hâkimiyeti ve bilgisi var mıdır?
- Hareket tamamlanmış mıdır, teşebbüs aşamasında mı kalmıştır?
- Başka kişilerin katkısı ve görev dağılımı nedir?
- Madde başka bir özel suç düzenlemesinin konusu mudur?
- Numune, dijital kayıt ve ticari belgeler hukuka uygun elde edilmiş midir?
- Yetki ve zamanaşımı doğru belirlenmiş midir?
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 193 suçunun cezası nedir?
Zehirli madde imal ve ticareti suçunun cezası iki aydan bir yıla kadar hapistir.
Her zehirli maddeyi bulundurmak suç mudur?
Hayır. Maddenin zehir içermesinin yanında bulundurulmasının izin rejimine tabi olması ve gerekli izin bulunmadan fiilî hâkimiyet kurulması gerekir.
Geçerli üretim izni satış için de yeterli midir?
Her zaman değil. İzin belgesinin faaliyet türü, kişi, tesis, miktar ve süre bakımından kapsamı incelenmelidir.
Zehirlenme meydana gelmezse suç oluşur mu?
Evet. Kanundaki seçimlik hareketlerden birinin izinsiz tamamlanması yeterli olabilir; fiilî sağlık zararı aranmaz.
Taşıyıcı maddenin içeriğini bilmiyorsa sorumlu olur mu?
Suç kast gerektirir. Taşıyıcının maddenin niteliğini ve izinsiz faaliyeti bilip bilmediği yükleme belgeleri, talimatlar, ambalaj ve iletişim kayıtlarıyla değerlendirilir.
Suç şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Soruşturma resen yürütülür ve suç uzlaştırma kapsamında değildir.
Sonuç
TCK 193 bakımından doğru değerlendirme; maddenin zehir içeriği, özel mevzuattaki izin zorunluluğu, mevcut belgenin kapsamı, seçimlik hareket ve failin kastının ayrı ayrı ispatlanmasını gerektirir. Teknik analiz ile izin, ticaret ve taşıma kayıtları birlikte ele alınmalıdır.
Komşu düzenleme olan TCK 194 sağlık için tehlikeli madde temini, sağlık açısından tehlikeli maddelerin kanunda sayılan koruma gruplarına verilmesini veya tüketimlerine sunulmasını ayrıca düzenler.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelere ilişkin suçlarda haber öncesi bildirim, haber sonrası yardım ve soruşturma öncesi tedavi talebinin sonuçları için TCK 192 uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık düzenlemesi ayrıca incelenmelidir.
İzne bağlı zehirli maddenin yalnız üretimi veya ticaretiyle, bu maddenin suya ya da tüketilecek bir şeye katılması arasındaki ayrım için TCK 185 zehirli madde katma suçu yazısına bakabilirsiniz.
Zehirli maddelerin teknik niteliği ile izin kapsamının daha geniş ve ağır yaptırımlı düzenleme bakımından değerlendirilmesi için TCK 174 tehlikeli madde izinsiz bulundurma suçu yazısına bakılabilir.
Kaynakça
- Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (erişim: 15 Ağustos 2026)
- TBMM, kabul edilen 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu metni (erişim: 15 Ağustos 2026)
- TBMM Adalet Komisyonu Raporu ve madde gerekçeleri (erişim: 15 Ağustos 2026)
- Öne çıkan fotoğraf: National Cancer Institute, Unsplash.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
