CMK 29 Reddi İstenen Hâkim Hangi İşlemleri Yapabilir?

CMK 29 reddi istenen hâkimin işlemlerini, ret talebi hakkında karar verilinceye kadar sınırlar. Genel kural, hâkimin yalnız gecikmesinde sakınca bulunan işlemleri yapabilmesidir.

Ret istemi oturum sırasında ileri sürülmüşse o oturum belirli sınırlar içinde devam edebilir. Ancak tarafların CMK 216 kapsamındaki iddia ve sözlerinin dinlenmesine geçilemez; ret kararı verilmeden reddedilen hâkimle yeni oturum başlatılamaz.

CMK 29 Güncel Madde Metni

Reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler

Madde 29 – (1) Reddi istenen hâkim, ret hakkında bir karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar.

(2) Ancak, hâkimin oturum sırasında reddedilmesi hâlinde, bu konuda bir karar verilebilmesi için oturuma ara vermek gerekse bile ara vermeksizin devam olunur. Şu kadar ki, 216 ncı madde uyarınca tarafların iddia ve sözlerinin dinlenilmesine geçilemez ve ret konusunda bir karar verilmeden reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanamaz.

(3) Ret isteminin kabulüne karar verildiğinde, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında, duruşma tekrarlanır.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 29’un amacı, bir yandan hâkimin tarafsızlığına ilişkin tereddüt karara bağlanıncaya kadar yargılamayı korumak, diğer yandan gecikmesi telafisi güç sonuç doğurabilecek işlemlerin yapılabilmesini sağlamaktır.

Bu düzenleme ret sebebinin esaslı olup olmadığına karar vermez. Ret sebepleri ve başvuru hakkı CMK 24 hâkimin reddi, karar verecek merci CMK 27 ret mercii, karar ve kanun yolları ise CMK 28 hâkimin reddi kararına itiraz kapsamında değerlendirilir.

Ret Talebinden Sonra Genel Kural Nedir?

Ret talebi hakkında karar verilinceye kadar reddi istenen hâkimin işlem yapma yetkisi genel olarak sınırlandırılır. Bu dönemde yalnız gecikmesinde sakınca bulunan işlemler yapılabilir.

Her işlemin acil olduğu varsayılamaz. İşlemin beklemesi hâlinde delilin kaybolması, elde edilmesinin güçleşmesi veya yargılamanın korunması bakımından telafisi güç bir sonuç doğması ihtimali somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Gecikmesinde Sakınca Bulunan İşlem Ne Demektir?

Kanun, CMK 29 içinde bu kavram için kapalı bir liste vermez. Değerlendirmede işlemin ertelenmesi hâlinde amacına sonradan ulaşılıp ulaşılamayacağı önem taşır.

Örneğin kısa sürede kaybolabilecek bir delilin korunması veya daha sonra yerine getirilmesi mümkün olmayabilecek bir muhakeme işlemi gündeme gelebilir. Bununla birlikte her dosyada aynı işlem kendiliğinden “gecikmesinde sakınca bulunan” işlem sayılmaz.

Yapılan işlemin neden bekleyemediğinin tutanak ve dosya kapsamından anlaşılabilmesi, sonradan yapılacak hukuki denetim bakımından önemlidir.

Oturum Sırasında Hâkim Reddedilirse Ne Olur?

Hâkim oturum sırasında reddedildiğinde, ret hakkında karar verilebilmesi için ara verilmesi gerekse bile mevcut oturuma ara verilmeksizin devam olunur. Bu kural, ret talebinin oturumu kendiliğinden hemen sona erdirmesini önler.

Ancak mevcut oturuma devam edilebilmesi, reddi istenen hâkimin bütün işlemleri sınırsız biçimde yapabileceği anlamına gelmez. Kanun, CMK 216 kapsamındaki iddia ve sözlerin dinlenilmesi ile sonraki oturumun başlatılması bakımından açık sınırlar koyar.

CMK 216 Kapsamındaki İddia ve Sözler Dinlenebilir mi?

Hayır. Ret istemi karara bağlanmadan CMK 216 uyarınca tarafların iddia ve sözlerinin dinlenilmesine geçilemez. Bu sınır, yargılamanın sonuçlandırılmasına doğrudan etki eden son beyanların tarafsızlığı tartışmalı hâkimin önünde alınmasını önlemeyi amaçlar.

Dosya bu aşamaya gelmişse, ret talebi hakkında karar verilmesi beklenmelidir. Ret isteminin sonucu belirlendikten sonra yargılama kanuni hâkim veya heyet önünde sürdürülür.

Ret Kararı Verilmeden Yeni Oturuma Başlanabilir mi?

Hayır. CMK 29/2, ret konusunda karar verilmeden reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanamayacağını açıkça düzenler.

Mevcut oturumun kanundaki sınırlar içinde devam etmesi ile yeni bir oturuma başlanması birbirinden farklıdır. Duruşma tutanaklarında oturum tarihleri, ret talebinin ileri sürüldüğü aşama ve daha sonra yapılan işlemler bu nedenle ayrı ayrı incelenmelidir.

Ret İstemi Kabul Edilirse Duruşma Tekrarlanır mı?

Evet. Ret isteminin kabulüne karar verilirse, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanır.

Tekrarın amacı, tarafsızlığı yönünden ret talebi kabul edilmiş hâkimin katıldığı duruşma işlemlerinin yeni hâkim veya mahkeme önünde yeniden yapılmasını sağlamaktır. Kanun yalnız gerçekten gecikmesinde sakınca bulunduğu için yapılan işlemleri bu tekrarın dışında tutar.

Ret İstemi Kabul Edilmezse Yapılan İşlemler Ne Olur?

CMK 29/3, duruşmanın tekrarlanmasını ret isteminin kabul edilmesine bağlar. İstemin kabul edilmemesi hâlinde, bu madde uyarınca yapılmış işlemler yalnız ret talebinin varlığı nedeniyle geçersiz hâle gelmez.

Kabul edilmeme kararına karşı başvurulabilecek yol ve itiraz üzerine verilen kararın nasıl inceleneceği CMK 28 çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Hâkimin Yasaklılığı ile Reddi Aynı Sonucu mu Doğurur?

Hâkimin kanunen davaya bakamayacağı hâller ile tarafsızlığını şüpheye düşüren sebeplere dayalı ret talebi aynı kurum değildir. Kanuni yasaklılık sebepleri CMK 22 hâkimin davaya bakamayacağı hâller kapsamında düzenlenir.

Hâkimin kanuni yasaklılık veya tarafsızlık şüphesi nedeniyle durumu kendisinin bildirmesi ve inceleme merciinin görevi, CMK 30 hâkimin çekinmesi kapsamında ayrıca düzenlenir.

Bu ayrım, hâkimin ret talebinden sonra yapabileceği işlemlerin belirlenmesi bakımından önemlidir. Başvurunun hangi hukuki sebebe dayandığı dilekçe, tutanak ve dosya kapsamından açıkça anlaşılmalıdır.

Duruşma Tutanağında Neler Kontrol Edilmelidir?

• Ret talebinin hangi tarih ve oturumda ileri sürüldüğü,
• Reddi istenen hâkim veya heyet üyesinin kimliği,
• Ret talebinin dayandığı sebep ve somut olgular,
• Talep sonrasında hangi işlemlerin yapıldığı,
• Bir işlemin gecikmesinde sakınca bulunduğunun nasıl açıklandığı,
• CMK 216 kapsamındaki beyanlara geçilip geçilmediği,
• Ret kararı verilmeden sonraki oturumun açılıp açılmadığı,
• Ret isteminin kabulü hâlinde hangi işlemlerin tekrarlandığı.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Ret talebinin yapılmasıyla bütün işlemlerin koşulsuz biçimde durduğunu düşünmek,
• Her işlemi gerekçesiz şekilde gecikmesinde sakınca bulunan işlem saymak,
• Mevcut oturuma devam ile yeni oturuma başlama arasındaki farkı gözden kaçırmak,
• Ret kararı verilmeden CMK 216 kapsamındaki son beyanları almak,
• Yapılan acil işlemin neden bekleyemediğini tutanakta göstermemek,
• Ret istemi kabul edildiğinde tekrarlanması gereken duruşma işlemlerini belirlememek,
• Hâkimin yasaklılığı ile tarafsızlık şüphesine dayalı ret sebeplerini karıştırmak.

Somut Olay İçin Kontrol Listesi

• Ret talebi süresinde ve usulüne uygun yapıldı mı?
• Talep oturumdan önce mi, oturum sırasında mı ileri sürüldü?
• Ret hakkında karar verecek merci doğru belirlendi mi?
• Karar verilinceye kadar yapılan işlemler dosyada açıkça gösterildi mi?
• Bu işlemlerden hangileri gerçekten gecikmesinde sakınca bulunan nitelikteydi?
• CMK 216 kapsamındaki iddia ve sözlerin dinlenilmesine geçildi mi?
• Ret kararı çıkmadan yeni oturum başlatıldı mı?
• Kabul kararı sonrasında gerekli duruşma işlemleri tekrarlandı mı?

Sık Sorulan Sorular

Hâkim reddedildiğinde dosyadaki bütün işlemler durur mu?

Hayır. Ret kararı verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca bulunan işlemler yapılabilir. Oturum sırasında ret hâlinde CMK 29/2’deki özel kural uygulanır.

Gecikmesinde sakınca bulunan işleme kim karar verir?

İşlemin bekleyip bekleyemeyeceği dosyanın somut koşullarına göre değerlendirilir. İşlemin acil sayılmasının gerekçesi dosya ve tutanak üzerinden denetlenebilir olmalıdır.

Oturum sırasında ret talebi verilirse duruşma hemen biter mi?

Hayır. Mevcut oturuma kanundaki sınırlar içinde devam edilir. Ancak CMK 216 kapsamındaki iddia ve sözlerin dinlenilmesine geçilemez.

Ret kararı verilmeden savcının esas hakkındaki görüşü alınabilir mi?

CMK 29/2, CMK 216 kapsamındaki iddia ve sözlerin dinlenilmesine geçilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle ret talebi sonuçlanmadan bu aşamaya geçilmemelidir.

Reddi istenen hâkim bir sonraki oturuma katılabilir mi?

Ret hakkında karar verilmeden reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanamaz.

Ret talebi kabul edilirse bütün duruşma baştan mı yapılır?

Gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanır. Hangi işlemlerin tekrar dışında kalacağı dosyanın somut durumuna göre belirlenir.

Ret talebi kabul edilmezse işlemler geçersiz olur mu?

CMK 29, duruşmanın tekrarını kabul kararına bağlar. Kabul edilmeme hâlinde işlemler yalnız ret talebi nedeniyle geçersiz sayılmaz; kararın kanun yolu ayrıca değerlendirilir.

Sonuç

CMK 29 reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemleri ret kararı verilinceye kadar sınırlar. Genel olarak yalnız gecikmesinde sakınca bulunan işlemler yapılabilir. Oturum sırasında ret hâlinde mevcut oturum sınırlı biçimde sürer; CMK 216 kapsamındaki son beyanlara geçilemez ve karar verilmeden yeni oturum başlatılamaz. Ret istemi kabul edilirse acil işlemler dışındaki duruşma işlemleri tekrarlanır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.