Ceza yargılaması yalnızca isnadın sonucunu değil, süreç boyunca oluşan giderlerin kime yükletileceğini de belirler. Sanık hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı çıkması, kural olarak bu giderleri onun üzerinde bırakmaz. CMK 327, kişinin yalnız kendi kusuruyla doğurduğu giderlerden sorumlu tutulabileceğini ve önceden yaptığı zorunlu ödemelerin Devlet Hazinesince karşılanacağını düzenler.

CMK 327’nin Güncel Madde Metni

Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi hâlinde gider

Madde 327 – (1) Hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişi, sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edilir.

(2) Bu kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler, Devlet Hazinesince üstlenilir.

CMK 327 Ne Düzenler?

Madde, beraat eden veya hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen kişinin yargılama giderleri bakımından korunmasını amaçlar. Bir kimse suçlu bulunduğu varsayımıyla giderlere mahkûm edilemez. Kararın sonucuyla gider hükmü arasında uyum kurulması gerekir.

Yargılama giderlerinin neleri kapsadığı, gider kararının hükümde gösterilmesi ve tahsil usulü CMK 324 yargılama giderleri düzenlemesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Mahkûmiyet hâlindeki genel kural ise CMK 325 kapsamında sanığın gider sorumluluğu başlığında açıklanmıştır.

Beraat Hâlinde Yargılama Giderlerini Kim Öder?

Beraat kararı verilen kişi, kendi kusurundan doğmayan yargılama giderlerini ödemez. Bu giderler Devlet Hazinesi üzerinde bırakılır. Kişinin yargılama sırasında önceden ödemek zorunda kaldığı giderler de Hazine tarafından üstlenilir.

Ancak beraat kararı, kişinin her durumda hiçbir giderden sorumlu olmayacağı anlamına gelmez. Sanığın kusurlu davranışı belirli bir giderin doğmasına doğrudan neden olmuşsa mahkeme yalnız o gideri kendisine yükleyebilir. Gider kararında hangi davranışın kusur oluşturduğu ve hangi gideri doğurduğu somut biçimde ortaya konulmalıdır.

Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararında Giderler

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, beraat kararından farklı bir hüküm türüdür. Buna rağmen CMK 327, giderler yönünden her iki sonucu aynı temel koruma kapsamına alır. Kişi yalnız kendi kusurundan ileri gelen giderleri öder; önceden yaptığı zorunlu giderler Devlet Hazinesince üstlenilir.

Bu nedenle hüküm fıkrasında yalnız esas hakkında karar verilmesi yeterli değildir. Yargılama giderlerinin kime ve hangi hukuki nedenle yükletildiği de açıkça gösterilmelidir.

Kişinin Kendi Kusurundan Doğan Gider Ne Demektir?

Kanun, beraat eden kişiye yalnız kendi kusuruyla sebep olduğu giderlerin yükletilmesine izin verir. Buradaki kusur, mahkûmiyet anlamına gelmez. Yargılama sürecindeki bir davranış ile doğan ek masraf arasında somut bir bağ bulunması gerekir.

Örneğin usulüne uygun çağrıya geçerli bir neden olmaksızın uymama sebebiyle ek bir işlem ve masraf doğmuşsa, mahkeme bu masrafın kişisel kusurdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendirebilir. Buna karşılık soruşturmanın yürütülmesi, delillerin toplanması veya olağan duruşmalar için yapılan bütün giderlerin otomatik biçimde beraat eden kişiye yüklenmesi CMK 327’nin kuralıyla bağdaşmaz.

Önceden Ödenen Giderler Geri Alınabilir mi?

CMK 327’nin ikinci fıkrası, beraat eden veya hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderlerin Devlet Hazinesince üstlenileceğini belirtir. Bunun için giderin yargılama kapsamında yapılmış, belgelenebilir ve zorunlu bir ödeme olması önem taşır.

Ödeme belgesi, makbuz, görevlendirme kararı ve giderin hangi işlem için yapıldığını gösteren evrak saklanmalıdır. Talebin kapsamı dosyanın sonucuna, hüküm fıkrasına ve giderin niteliğine göre değerlendirilir. Her kişisel harcama, kanundaki yargılama gideri kavramına kendiliğinden girmez.

Kısmi Beraatte Hangi Kural Uygulanır?

Birden fazla suçtan yargılanan kişinin bazı suçlardan mahkûm edilip bazı suçlardan beraat etmesi hâlinde giderler suçlar bakımından ayrıştırılmalıdır. Beraat edilen suçların duruşmasının gerektirdiği giderlerden sorumluluk doğmaması, CMK 326 bağlantılı davalarda giderler hükmünün konusudur.

Dolayısıyla tamamen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen dosyalarda CMK 327; farklı isnatlar bakımından farklı sonuçların çıktığı dosyalarda ise CMK 326 ile birlikte değerlendirme yapılır.

Uygulamada Nelere Dikkat Edilmelidir?

Hüküm açıklanırken yargılama giderleri bölümünün ayrıca incelenmesi gerekir. Beraat sonucuna rağmen giderlerin tamamı kişiye yüklenmişse, kararın gider kısmındaki hukuki dayanak ve gerekçe kontrol edilmelidir.

Kendi kusurundan kaynaklandığı ileri sürülen gider bakımından davranış, masraf ve aralarındaki nedensellik bağı belirlenmelidir. Dosyaya sunulan makbuzlar ile önceden ödenen zorunlu giderler de hüküm kurulmadan önce mahkemeye açıkça bildirilmelidir.

İki Kısa Örnek

Örnek 1: Sanık hakkında yapılan yargılama sonunda beraat kararı verilmiştir. Bilirkişi ve olağan tebligat giderleri sanığın kusurundan doğmadığı için kendisine yükletilemez.

Örnek 2: Hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen kişi, yargılama kapsamında zorunlu bir gideri önceden ve belgeli biçimde ödemiştir. Giderin CMK kapsamındaki niteliği kabul edilirse bu tutar Devlet Hazinesince üstlenilir.

Sık Sorulan Sorular

Beraat eden kişi mahkeme masrafı öder mi?

Kural olarak kendi kusurundan doğmayan yargılama giderlerini ödemez. Yalnız kişisel kusuruyla ortaya çıkan belirli giderler kendisine yükletilebilir.

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı çıkarsa giderler ne olur?

CMK 327 aynı kuralı uygular. Kişi yalnız kendi kusurundan doğan giderlerden sorumludur; önceden ödediği zorunlu giderler Hazinece üstlenilir.

Avukatlık ücreti yargılama gideri midir?

Tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri CMK 324 kapsamında yargılama giderleri arasındadır. Somut hükümdeki vekâlet ücreti kararı ayrıca incelenmelidir.

Beraat eden kişinin yaptığı her harcama geri ödenir mi?

Hayır. Harcamanın yargılama gideri niteliğinde, zorunlu ve belgelenebilir olması gerekir. Kişisel nitelikteki bütün harcamalar otomatik olarak Hazineye yüklenmez.

Kusurdan doğan gider nasıl belirlenir?

Mahkeme, kişinin davranışı ile ortaya çıkan ek gider arasındaki bağlantıyı somut olay üzerinden değerlendirir. Giderin yalnızca yargılama yapılmış olmasından doğması yeterli değildir.

Kısmi beraatte bütün giderler Devlet Hazinesine mi bırakılır?

Hayır. Mahkûmiyet ve beraat edilen suçların gerektirdiği giderler ayrıştırılır. Bu durumda CMK 326 da dikkate alınır.

Gider kararı hükümde gösterilmek zorunda mı?

Evet. CMK 324 uyarınca hüküm veya kararda yargılama giderlerinin kime yükletildiği gösterilmelidir.

Sonuç

CMK 327 uyarınca beraat eden veya hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilen kişi, yalnız kendi kusurundan ileri gelen yargılama giderlerinden sorumludur. Önceden ödemek zorunda kaldığı yargılama giderleri ise Devlet Hazinesince üstlenilir. Gider hükmünün doğru değerlendirilebilmesi için karar türü, giderin niteliği, ödeme belgeleri ve kişisel kusur iddiası birlikte incelenmelidir. Karşılıklı hakaretteki özel gider kuralı için CMK 328 karşılıklı hakarette yargılama giderleri açıklamasına bakılabilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.