İçeriğe geç

Ticari Yük Hasarlı Geldiğinde: Taşıyıcıya ve Sigortacıya Nasıl Başvurulur?

 

Yurt içinde karayoluyla gelen ticari yük hasarlıysa, görünen hasarı en geç teslim anında taşıyıcıya bildirin. İşletmenizin emtia sigortası varsa sigortacıya da gecikmeden ayrı bildirim yapın. Taşıyıcı malı teslim aldığı andan teslim edene kadar oluşan zarardan kanundaki şartlarla sorumludur. Emtia sigortacısı ise poliçenin karşıladığı zararı öder. Birinden cevap gelmesini beklemek, diğerine karşı sürenizi korumaz.

Mal kabulünde neyi kayda geçirmelisiniz?

“Kontrol edilmeden teslim alınmıştır” kaydı, hangi malın ne durumda geldiğini anlatmaz. Örneğin sevk numarasını, kolinin etiketini, görünen ezilmenin yerini ve içerikte o anda saptanabilen kırığı teslim belgesine yazın. Açılmamış kolilerdeki ürünler için görmediğiniz bir hasarı yazmayın. Sürücünün imzalamadığı bir tespiti ortak tutanak gibi sunmayın; kendi kaydınızı, fotoğrafları ve saati belli bir yazılı bildirimi saklayın. Teslim anında eşyayı teslim eden kişiye yapılan yeterince açık bildirim geçerlidir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.889, üç ayrı durum için farklı sonuç öngörür:

Teslimdeki sorunBildirim zamanı ve kaçırılırsa sonucu
Dışarıdan görülen eksik veya hasarEn geç teslim anında bildirilir. Bildirilmezse taşıyıcının sözleşmeye uygun teslim ettiği varsayılır. Bunun aksi delille gösterilebilir.
Ambalaj açılınca ortaya çıkan, teslimde görünmeyen hasarTeslimden sonra yedi gün içinde bildirilir. Süre eksper raporunun çıkmasıyla başlamaz. Bildirim yapılmazsa aynı ispat güçlüğü doğar.
Malın geç ulaşmasıGönderilen, teslimden itibaren yirmi bir gün içinde gecikmeyi taşıyıcıya bildirmezse gecikmeden doğan hakları sona erer. Bu sonuç, hasarın geç bildirilmesinden farklıdır.

Teslimden sonraki bildirim yazılı olmalıdır. Gönderen anlaşılabiliyorsa imza aranmaz; bildirimin süresinde gönderilmesi yeterlidir. Hangi şirkete hangi ekleri gönderdiğinizi gösterecek kaydı saklayın. Ürün hiç ulaşmadıysa teslimde tutulacak tutanak yoktur. Taşıyıcıdan son hareket kaydını ve teslim belgesini isteyin. Yurt içi taşımada taşıma süresinin bitimini izleyen yirmi gün boyunca teslim edilmeyen eşyayı hak sahibi kayıp sayabilir (TTK m.874). Araştırma talebini açmak için bu süreyi beklemek gerekmez.

Kırık üründen taşıyıcı mı, satıcı mı, depo mu sorumlu?

Paletin fabrikadaki son fotoğrafıyla deponun ilk mal kabul kaydını yan yana koyun. Taşıyıcı yükü sağlam aldıysa ve hasar onun gözetiminde ortaya çıktıysa, taşıma talebini kurmak için kazayı hangi şoförün yaptığını bulmanız gerekmez. Buna karşılık taşıyıcı, en yüksek özeni gösterse de kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği bir olayı veya kanundaki özel risklerden birini ileri sürebilir. Aracın arızalı olması tek başına kurtuluş sebebi değildir. Ambalajı kimin hazırladığı, yükü kimin sabitlediği ve bunların hasarı açıklayıp açıklamadığı belirleyicidir (TTK m.875–879).

Örneğin seramik lavaboların aynı köşesi kırılmış olsun. Sevk öncesi fotoğrafta koruyucu parçalar yerindeyken varışta paletin devrildiği görülüyorsa taşıma sırasındaki darbeyi araştırın. Dış ambalaj sağlam ve aynı partiden henüz taşınmamış ürünlerde de çatlak varsa üretim kusuru ihtimali güçlenir. Bu durumda satıcıya yapılacak ayıp bildiriminin kendi süresi vardır. Hasar ancak taşıma bittikten sonra bağımsız depolama sırasında oluşmuşsa depocunun teslim ve saklama kayıtları incelenir. Sebep henüz bilinmiyorsa yalnız bir ihtimali kesinmiş gibi yazmayın.

Taşıma siparişini kabul eden şirket ile kamyonu işleten şirket farklı olabilir. Gönderen ve gönderilen, TTK m.871 uyarınca taşıma sözleşmesinden doğan kayıp veya hasar talebini ileri sürebilir. Fiilî taşıyıcı, yani yükü gerçekten taşıyan şirket, kendi taşıma kesimindeki zarardan asıl taşıyıcıyla birlikte sorumlu olabilir (m.888). Taşıma siparişi, sevk belgesi ve teslim fişindeki şirket unvanlarını karşılaştırın; yalnızca sürücünün adını kaydetmek yeterli olmaz.

Hangi zararı hangi belgeyle ispat edebilirsiniz?

  • Yükün kimliği ve ağırlığı: Çeki listesi, kantar fişi ve seri numaraları, hangi kolinin eksildiğini ve hasarlı bölümün ambalajıyla birlikte kaç kilo geldiğini gösterir. Yalnız toplam sevkiyat ağırlığı kısmi hasarı hesaplamaya yetmeyebilir.
  • Hasarın zamanı ve nedeni: Yükleme ve boşaltma görüntülerini, aracın mühür numarasını ve varsa sıcaklık kayıtlarını isteyin. Ambalajı ve hasarlı parçayı inceleme için ayırın. Bozulabilir yükte zararı büyütmemek gerekiyorsa ayırma, soğutma veya zorunlu imha işlemini öncesi ve sonrasıyla belgeleyin.
  • Parasal kayıp: Sevk öncesi satış faturası, piyasa fiyatı, onarım teklifi ve hasarlı malın kalan satış değeri farklı şeyler gösterir. Hasarlı ürünü indirimli sattıysanız elde edilen bedeli de dosyaya koyun. Stok listesindeki toplam bedeli doğrudan zarar olarak yazmayın.

Malın çürümesi veya hattın yeniden çalıştırılması nedeniyle sonradan inceleme yapılamayacaksa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.400 ve 401 uyarınca delil tespiti istenebilir. Dava öncesinde esas davaya bakacak mahkemeye veya incelenecek malın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine, dava açıldıktan sonra davayı gören mahkemeye başvurulur. Bilirkişinin yanıtlamasını istediğiniz soruyu somutlaştırın: Kırık, yetersiz ambalajdan mı, dış darbeyle mi uyumlu? Bu işlem alacağın tahsili yerine geçmez.

Taşıyıcı faturanın tamamını ödemek zorunda mı?

Kaybolan mal için esas alınan değer, taşıyıcının malı teslim aldığı yer ve zamandaki değerdir. Hasarda ise aynı yer ve zamanda malın sağlam değeri ile hasarlı değeri arasındaki fark aranır. Taşımadan hemen önceki satış faturası, taşıma gideri çıkarıldıktan sonra piyasa değeri için dayanak olabilir. Zararın tespiti için zorunlu giderler ve koşulları varsa taşıma bedeli de ayrıca değerlendirilir (TTK m.880, 881 ve 883).

TTK m.882 uyarınca kural olarak her brüt kilogram için 8,33 Özel Çekme Hakkı üst sınırı uygulanır. Bu, lira cinsinden sabit bir fiyat ya da otomatik ödeme değildir. Kısmi hasarda sevkiyatın yalnızca bir bölümü değer kaybetmişse o bölümün brüt ağırlığı esas alınır. Örneğin ayrı ayrı satılabilen lavabolardan yalnız birinin 20 kilogramlık kolisi tüm değerini kaybetmişse, diğer koliler sağlam kaldığı sürece sınır hesabı 20 × 8,33 üzerinden başlar. Kırılan parçanın bütün makine grubunu değersiz hâle getirdiği ispatlanırsa hesaba girecek ağırlık değişebilir. Türk lirasına dönüşümde kural, malın taşıyıcıya verildiği günkü Merkez Bankası değeridir; taraflar başka bir tarih kararlaştırabilir.

Yalnız gecikme zararında kural olarak taşıma ücretinin üç katı üst sınırdır. Kast veya zararın meydana gelme ihtimali bilinerek sergilenen pervasız davranış ispatlandığında taşıyıcı kanuni sınırlamalardan yararlanamaz (TTK m.886). Hasarın yüksek olması tek başına bu koşulu karşılamaz.

Emtia poliçesi varsa iki ayrı başvuru nasıl yürütülür?

Emtia sigortası yükteki menfaati, taşıyıcının sorumluluk sigortası ise taşıyıcının başkasına karşı doğan sorumluluğunu kapsar. Taşıyıcının “sigortamız var” demesi, sizin malınızın fatura bedeli üzerinden sigortalı olduğunu göstermez. Poliçedeki sigortalıyı, yükün tanımını, seferi, yükleme ve boşaltmanın kapsamını, muafiyeti ve istisnaları okuyun. Muafiyet, zararın poliçe gereği sigortalıda kalan kısmıdır. Taşıyıcının sorumluluğu doğmuşsa zarar gören, poliçe kapsamı ve limiti içinde onun sorumluluk sigortacısına da doğrudan başvurabilir (TTK m.1478).

Kendi sigortacınıza zararı öğrenince gecikmeden bildirin. Dosya numarasını alın, hangi belgelerin eksik görüldüğünü yazılı sorun ve eksper incelemesine imkân verin. Geç ihbar her durumda bütün tazminatı ortadan kaldırmaz. Gecikme ödenecek tutarı artırmışsa kusurun ağırlığına göre indirim gündeme gelir. Sigortacı olayı zaten fiilen öğrenmişse bu indirime dayanamaz. Teminat dışı bir sebeple ret veriliyorsa bunun hangi poliçe hükmüne ve hangi maddi bulguya dayandığını sorun (TTK m.1409, 1446 ve 1448).

Emtia sigortasında gerekli belgeler verildikten sonra araştırmanın bitmesiyle ödeme istenebilir hâle gelir; kanun bunu kural olarak ihbardan itibaren en geç kırk beş güne bağlar. İnceleme sigortacıya yüklenemeyen bir nedenle gecikirse süre işlemez. Araştırma ihbardan itibaren üç ayda tamamlanmamışsa, tarafların anlaşmasıyla veya anlaşmazlıkta mahkemenin yaptıracağı ön incelemeyle belirlenen hasarın en az yarısı avans olarak ödenir. Bu, faturanın yarısının koşulsuz ödenmesi demek değildir (TTK m.1427).

Sigortacı ödeme yaptığında, ödediği kısım için sorumluya başvurma hakkı ona geçer. Örneğin ispatlanan zararın bir kısmı muafiyet nedeniyle karşılanmamışsa işletme, kalan kısım için taşıyıcıya başvurabilir; taşıyıcının sorumluluk sınırı yine dikkate alınır. İbranameyi imzalamadan önce ödemenin hangi kolileri ve zarar kalemlerini kapattığını kontrol edin. Aynı zararı iki kez tahsil edemezsiniz; taşıyıcıyı tüm borçtan kurtaran bir belge sigortacının geri isteme hakkını da zedeleyebilir (TTK m.1472).

Hasar poliçe limitinin altındaysa neden eksik ödeme yapılabilir?

Poliçede yazan sigorta bedeli ile taşınan yükteki sigortalı menfaatin tam değeri aynı olmayabilir. Sigorta bedeli düşük kalmışsa buna eksik sigorta denir. Yükün bir kısmı hasarlandığında, aksine sözleşme yoksa sigortacı zararı bu iki tutarın oranına göre karşılar (TTK m.1460 ve 1462). Bu yüzden zarar poliçe limitinin altında olsa bile tamamının ödeneceği söylenemez.

Varsayımsal olarak sigortalı yükün tam değeri 1.000.000 TL, poliçedeki sigorta bedeli 600.000 TL, teminat içindeki kısmi hasar 200.000 TL olsun. Eksik sigorta oranının uygulanmasını değiştiren bir hüküm ve başka kesinti bulunmadığında hesap 200.000 × 600.000 / 1.000.000 = 120.000 TL olur. Hasarın 600.000 TL’lik limitten düşük olması, 200.000 TL’nin tamamının ödenmesini sağlamaz. Örnek yalnız kısmi hasarı gösterir; yükün tamamının kaybında bu formülü aynı şekilde uygulamayın.

İlk adım, eksper hesabındaki yük değerini sevk faturası ve poliçe ekiyle karşılaştırmaktır. Sigortacı hangi mal topluluğunu esas almış, eksik sigorta oranını hangi değerle kurmuş, varsa muafiyeti hangi tutardan düşmüş? Bunları ayrı satırlarda isteyin. Muafiyet poliçedeki ayrı bir kesintidir; eksik sigorta oranıyla aynı şey değildir. İlk riziko gibi orantılı ödemeyi değiştiren bir hüküm veya tarafların sigorta değerini belirlediği bir anlaşma varsa metni ayrıca inceleyin (TTK m.1462, 1464). Sigortacıdan alınamayan kısmın taşıyıcıdan da otomatik olarak alınacağı sonucuna varmayın; taşıyıcının sorumluluğu ve kilogram sınırı ayrı hesaplanır.

Kırılan yük yüzünden üretim durduysa kazanç kaybı da istenebilir mi?

Yükün fiziksel hasarı ile bu hasar yüzünden üretimin durması aynı zarar kalemi değildir. Örneğin makinenin kırık parçasının değer kaybı ile makine çalışmadığı için yerine getirilemeyen siparişten beklenen kazanç ayrı hesaplanır. TTK m.883, yük kaybı ve hasarında kanunda belirtilen tazminat ve giderler dışındaki zararları kural olarak kapsam dışında bırakır. Üretim kaybını hasar bedeline eklemek, taşıyıcının bunların hepsini ödeyeceği anlamına gelmez. Talebin adını haksız fiil olarak değiştirmek de gönderen veya gönderilen için bu sınırları kendiliğinden kaldırmaz (TTK m.885).

Gerçekten teslim süresinin aşılmasından doğan zarar ile zamanında teslim edilen malın kırık olmasının doğurduğu kaybı ayırın. Önceki bölümdeki gecikme sınırı, her üretim durmasını gecikme zararı yapmaz. Taşıyıcının kastı veya zararın meydana gelme ihtimalinin bilinciyle pervasız davranışı ispatlanırsa TTK m.886 ayrıca değerlendirilir; yalnız siparişin önemli olduğunu bildirmek bu koşulların ispatı değildir.

Emtia poliçesinde de kazanç kaybı, aksine sözleşme yoksa teminata girmez (TTK m.1453/2). Poliçenin yalnız “geniş teminat” diye tanıtılması yerine kazanç kaybını kapsayan hükmü, bekleme süresini ve limiti arayın. Böyle bir teminat varsa iptal edilen sipariş, üretimin durduğu günler, alternatif tedarik imkânı ve yapılmadığı için tasarruf edilen giderler hesabın dayanaklarıdır. Kaybedilen satış tutarının tamamı kazanç değildir. Fiziksel hasar ile kazanç kaybını talep dosyasında ayrı gösterin.

Ödeme çıkmazsa hangi süre ve başvuru yolu geçerli?

Taşıyıcıya karşı: Yurt içi yük hasarı talebinde zamanaşımı kural olarak teslimden itibaren bir yıldır. Tam kayıpta başlangıç, yükün teslim edilmesi gereken tarihtir. TTK m.855/5’teki kast veya bilinçli pervasızlık koşulları varsa süre üç yıldır. Sigortacıdan rapor beklemeyi veya taşıyıcıya e-posta göndermeyi dava süresini durduran işlem gibi değerlendirmeyin.

Emtia sigortacısına karşı: Kendi poliçenizden doğan tazminat talebinde süre, alacağın istenebilir hâle gelmesinden itibaren iki yıl, her hâlde riskin gerçekleşmesinden itibaren altı yıldır (TTK m.1420). Taşıyıcının sorumluluk poliçesinden ileri sürülen istem için aynı altı yıllık süreyi kullanmayın; sorumluluk sigortasında m.1482 özel olarak olaydan itibaren on yıllık süre öngörür.

Ticari dava: Buradaki işletmeler arası para alacağı için kural olarak önce arabuluculuk bürosuna başvurulur (TTK m.5/A). Başvuru ile son tutanak arasındaki sürede zamanaşımı durur; hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A). Anlaşma olmazsa görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; ayrı ticaret mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Taşımadan doğan davada genel yetkinin yanında yükün taşıyıcıya verildiği veya teslim için kararlaştırılan yerde de dava açılabilir (TTK m.890). Kara nakliyatına ilişkin emtia sigortasında riskin gerçekleştiği yer de yetkili olabilir (HMK m.15). Dava harcı ve bilirkişi giderini talep tutarıyla birlikte değerlendirin. İstinafa açık mahkeme kararında süre, gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.341, 345).

Sigorta tahkimi: İhtiyari emtia sigortasında sigortacının tahkim sistemine üyeliğini ve olayın üyelik dönemine girip girmediğini kontrol edin. Önce sigortacıya belgeli başvuru gerekir. Talep tamamen veya kısmen reddedildiyse ya da on beş iş gününde yazılı yanıt verilmediyse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Başvuru ücretlidir. Aynı uyuşmazlığı mahkemeye taşıdıktan sonra Komisyona götüremezsiniz. Tahkim, taşıyıcı şirketin kendisine karşı açılacak davanın yerine geçmez. Tutarına göre itiraza açık hakem kararında, Komisyonun bildiriminden itibaren on gün içinde ücretini yatırarak itiraz edilebilir (5684 sayılı Kanun m.30).

İlk kontrolü sevk belgesindeki iki yerle yapın. Yükün alındığı ülke ile teslim için kararlaştırılan ülke farklıysa ve bunlardan en az biri taraf devletse, ücretli uluslararası karayolu taşımasında CMR Sözleşmesi gündeme gelir. Buradaki yurt içi süre tablosunu o sevkiyata aynen uygulamayın. Yurt içi dosyada ise teslim belgesi, taşıyıcıya bildirim ve poliçe ihbarını ayrı tarihleriyle yan yana koyun; kime karşı hangi talebin açık kaldığını bu üç kayıt üzerinden izleyin.

Bu yazı, yurt içinde taşınan ticari yükün hasarı ve kaybı hakkında genel bilgi verir; kişiye özel hukuki görüş değildir. Teslim belgesine düşülen kayıt, kolinin brüt ağırlığı ve emtia poliçesindeki muafiyet, aynı sevkiyatta dahi kimden ne kadar istenebileceğini değiştirebilir.

delil tespitiemtia sigortasıSigorta Tahkim KomisyonuTaşıyıcının sorumluluğuzamanaşımı
Önceki yazı
Avukatımı Azletmek İstiyorum: Bildirim, Dava Takibi ve Ücret
Sonraki yazı
Spor Salonunda Yaralandım: Zararı Salondan mı, Antrenörden mi İsteyebilirim?
Ahşap palet üzerindeki ezilmiş kolide kenarı kırılmış bir seramik lavabo.

İlgili Yazılar

Kasım 2026
PSÇPCCP
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30