Borçlu Mal Kaçırdı: Tasarrufun İptali Davası Nasıl Açılır?

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında evini, aracını, şirket payını ya da başka bir malvarlığı değerini üçüncü kişiye devretmişse alacaklının başvurabileceği temel yollardan biri tasarrufun iptali davasıdır.

Bu dava, taşınmazı yeniden borçlunun adına geçirmek için açılan klasik bir tapu iptal davası değildir. Davanın kabul edilmesi hâlinde satış veya devir hukuken tamamen ortadan kalkmaz. Alacaklıya, devredilen mal üzerinde kendi alacağı ve ferileriyle sınırlı olarak haciz ve satış isteme yetkisi verilir.

Ancak her satış, bağış veya mal devri iptal edilemez. Borcun doğum tarihi, devir tarihi, icra takibinin durumu, borçlunun ödeme gücü, üçüncü kişinin bilgisi ve kanundaki süreler birlikte değerlendirilmelidir.

Borçlunun Mal Kaçırması Ne Anlama Gelir?

Mal kaçırma, borçlunun alacaklıların cebrî icra yoluyla ulaşabileceği malvarlığını azaltmak amacıyla gerçekleştirdiği işlemleri ifade eder.

Uygulamada şu işlemlerle karşılaşılabilir:

1. Evin eşe, çocuğa, kardeşe veya başka bir yakına devredilmesi.
2. Aracın gerçekte ödeme yapmayan bir kişiye satılması.
3. Şirket paylarının yakın bir kişiye devredilmesi.
4. Ticari işletmenin veya işletmedeki malların başka şirkete aktarılması.
5. Taşınmaza sonradan ipotek kurulması.
6. Gerçek değeri yüksek malın çok düşük bedelle satılması.
7. Borçlunun kendisine ait parayı başka kişinin hesabında tutması.
8. Malın önce yakına, ardından başka bir kişiye devredilmesi.
9. Henüz vadesi gelmemiş borcun olağan dışı şekilde ödenmesi.
10. Borçlunun karşılıksız bağış veya kazandırma yapması.

Devir işleminin icra takibinden önce yapılmış olması, işlemi kendiliğinden korumaz. Önemli olan borcun hangi tarihte doğduğu ve işlemin alacağın tahsilini engellemek amacı taşıyıp taşımadığıdır.

Tasarrufun İptali Davası Nedir?

Tasarrufun iptali davası, borçlunun haciz veya iflas öncesinde yaptığı ve alacaklıya zarar veren bazı işlemlerin alacaklı bakımından etkisiz hâle getirilmesini amaçlayan şahsi bir davadır.

Hukuki dayanak, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 277 ila 284. maddeleridir.

Davanın kabul edilmesiyle:

1. Malın mülkiyeti mutlaka borçluya geri dönmez.
2. Tapu kaydının iptal edilmesi kural olarak gerekmez.
3. Alacaklı, devredilen malı borçlunun malıymış gibi haczettirebilir.
4. Mal satılarak alacak ve takip giderleri karşılanabilir.
5. Artan satış bedeli malın güncel sahibine bırakılır.

Bu yönüyle tasarrufun iptali davası, tapu iptal ve tescil davasından ayrılır.

Tasarrufun İptali Davasının Şartları Nelerdir?

Davanın dinlenebilmesi için genel olarak aşağıdaki koşullar aranır.

Gerçek ve geçerli bir alacak bulunmalıdır

Davacı, borçludan gerçek bir alacağı bulunduğunu göstermek zorundadır. Muvazaalı şekilde düzenlenmiş senede veya gerçekte mevcut olmayan bir borca dayanılarak tasarrufun iptali istenemez.

Alacak şu belgelerden kaynaklanabilir:

1. Kredi veya ödünç sözleşmesi.
2. Mal veya hizmet satış sözleşmesi.
3. Fatura ve teslim belgeleri.
4. Kira alacağı.
5. Eser veya inşaat sözleşmesi.
6. Kesinleşmiş mahkeme kararı.
7. Çek, bono veya başka bir kambiyo senedi.
8. Haksız fiil veya tazminat alacağı.

Alacağın henüz mahkeme kararıyla kesinleşmemiş olması her durumda davayı engellemez. Bununla birlikte borcun gerçekliği konusunda ciddi uyuşmazlık varsa bu konu tasarrufun iptali davasında veya bağlantılı başka bir yargılamada incelenebilir.

Borç, iptali istenen işlemden önce doğmuş olmalıdır

Tasarrufun iptali davasının temel koşullarından biri, alacağın dayandığı borç ilişkisinin mal devrinden önce doğmuş olmasıdır.

Burada yalnız ödeme günü değil, borcun hukuki temelinin doğduğu tarih önemlidir.

Örneğin ticari kredi borcu bakımından kredi ilişkisinin kuruluş tarihi, haksız fiil alacağında zarara neden olan olay tarihi, sözleşme alacağında sözleşmenin ve edimin tarihi incelenebilir.

Borçlunun önce taşınmazını devredip daha sonra hiç öngörmediği yeni bir borca girmesi hâlinde, önceki işlemin sonradan ortaya çıkan alacaklıdan mal kaçırma amacıyla yapıldığı genellikle söylenemez.

Borçlu hakkında icra takibi bulunmalıdır

Tasarrufun iptali davası cebrî icrayı tamamlayan bir hukuk yoludur. Bu nedenle borçlu hakkında geçerli bir icra takibinin bulunması ve takibin kesinleşmiş olması gerekir.

Ödeme emrine süresinde itiraz edilmiş ve takip durmuşsa, itiraz kaldırılmadan veya iptal edilmeden tasarrufun iptali davasının koşulları tamamlanmayabilir.

Alacaklı, icra takibinin dosya numarasını, kesinleşme durumunu, yapılan hacizleri ve tahsil edilemeyen miktarı dava dosyasına sunmalıdır.

Borçlunun malvarlığı borcu karşılamaya yetmemelidir

Tasarrufun iptali davasının amacı, borçlunun mevcut malvarlığı borcu karşılamadığı için daha önce elinden çıkardığı değerlere ulaşmaktır.

Borçlunun banka hesabı, aracı, taşınmazı veya üçüncü kişilerdeki alacağı borcun tamamını karşılıyorsa iptal davası açılmasında hukuki yarar bulunmayabilir.

Borçlunun malvarlığının yetersizliği haciz tutanağı, geçici aciz belgesi veya kesin aciz belgesiyle gösterilebilir.

Aciz belgesi veya bu nitelikte haciz tutanağı bulunmalıdır

İİK m.277 uyarınca tasarrufun iptali talebinde bulunan alacaklının geçici veya kesin aciz belgesine dayanması gerekir.

Borçlunun adresinde yapılan hacizde haczedilebilir mal bulunmadığını ya da bulunan malların borca yetmediğini gösteren tutanak, koşullarına göre geçici aciz belgesi niteliği taşıyabilir.

Aciz belgesi davanın ön koşullarındandır. Belgenin dava açılırken bulunmaması her durumda davanın derhâl reddedilmesi sonucunu doğurmayabilir. Somut dosyanın durumuna göre eksikliğin yargılama sırasında tamamlanması değerlendirilebilir. Ancak bu ihtimale güvenilerek icra işlemleri eksik bırakılmamalıdır.

Hangi İşlemler İptale Tabi Olabilir?

İcra ve İflas Kanunu, iptale tabi işlemleri farklı gruplarda düzenler.

Karşılıksız işlemler ve bağışlamalar

Borçlunun karşılık almadan yaptığı bağışlar ile ekonomik açıdan bağışlama niteliği taşıyan işlemler iptal edilebilir.

Şu işlemler bu kapsamda değerlendirilebilir:

1. Taşınmazın bedelsiz devri.
2. Aracın gerçekte ödeme yapılmadan devredilmesi.
3. Borçluya ait paranın karşılıksız aktarılması.
4. Malın değerine göre çok düşük karşılıkla satılması.

Kanundaki inceleme, işlemin adından çok ekonomik sonucuna yöneliktir. Tapuda “satış” yazması, gerçekten satış bedeli ödendiğini tek başına göstermez.

Borçlunun ödeme güçlüğü dönemindeki işlemleri

Borçlunun ödeme güçlüğü içindeyken gerçekleştirdiği bazı olağan dışı işlemler ayrıca iptale tabi olabilir.

Örneğin:

1. Önceden taahhüt edilmemişken eski bir borç için rehin verilmesi.
2. Para dışında olağan olmayan bir ödeme yapılması.
3. Vadesi gelmemiş borcun erkenden ödenmesi.
4. Belirli hakların tapuya şerh edilmesi.

Bu işlemler için kanunda özel süre ve ispat kuralları bulunduğundan her işlem tarihi ayrı hesaplanmalıdır.

Alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan işlemler

Malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılara zarar verme amacıyla gerçekleştirdiği işlemler, işlemin karşı tarafının bu mali durumu ve amacı bildiği veya bilmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hâllerde iptal edilebilir.

Şu olgular zarar verme kastını ve üçüncü kişinin bilgisini gösterebilir:

1. Borçlu ile alıcı arasındaki yakın ilişki.
2. Satış bedelinin rayiç değerden belirgin biçimde düşük olması.
3. Bedelin banka yoluyla ödenmemesi.
4. Borçlunun malı kullanmaya devam etmesi.
5. Taşınmazın kısa aralıklarla tekrar devredilmesi.
6. Satıştan hemen sonra borçlu hakkında takip başlaması.
7. Borçlunun başka haczedilebilir malının bulunmaması.
8. Alıcıyla borçlu arasında ticari veya organik bağ bulunması.
9. Devir alan şirketin borçlunun ailesi ya da çalışanları tarafından yönetilmesi.

Bu belirtilerden yalnız biri her zaman yeterli olmayabilir. İşlemin bütünü değerlendirilir.

Borçlunun Malını Eşine Devretmesi Otomatik Olarak Geçersiz midir?

Hayır. Eşe yapılan her devir otomatik olarak geçersiz değildir.

Anayasa Mahkemesi, İİK m.278’de eşler arasındaki karşılıklı kazandırmaları aksinin ispatına imkân vermeden bağışlama sayan düzenlemeyi mülkiyet hakkı ve hak arama özgürlüğü bakımından ölçüsüz bularak iptal etmiştir.

Bu nedenle yalnız “alıcı borçlunun eşidir” denilerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru olmaz. Şu hususlar araştırılmalıdır:

1. Satış bedeli gerçekten ödenmiş midir?
2. Ödeme hangi hesaptan yapılmıştır?
3. Eşin bu bedeli karşılayabilecek geliri var mıdır?
4. Taşınmazın rayiç değeri nedir?
5. Borçlu taşınmazı kullanmaya devam etmiş midir?
6. Eş, borçlunun ödeme güçlüğünü biliyor mudur?
7. İşlem alacaklıların tahsil imkânını azaltmış mıdır?

Eşlik ve yakın akrabalık, üçüncü kişinin borçlunun mali durumunu bildiğine ilişkin önemli bir delil olabilir. Ancak tek başına otomatik iptal sonucu doğurmaz.

Resmî açıklama: Anayasa Mahkemesinin 22 Mart 2022 tarihli duyurusu

Malın Düşük Bedelle Satılması İptal İçin Yeterli midir?

Satış bedeliyle gerçek değer arasındaki ciddi fark, işlemin bağışlama niteliğinde olduğunu veya üçüncü kişinin durumu bildiğini gösterebilir.

Ancak değerlendirmede tapuda yazılı bedelle yetinilmez. Taşınmazın veya aracın işlem tarihindeki gerçek piyasa değeri belirlenir.

Bilirkişi incelemesinde:

1. Taşınmazın konumu ve imar durumu.
2. Yapının yaşı ve niteliği.
3. Emsal satışlar.
4. Araç veya makinenin teknik durumu.
5. İşletmenin aktifleri.
6. Satış tarihindeki ekonomik koşullar

incelenebilir.

Alıcının tapuda gösterilen tutardan daha yüksek bir bedel ödediğini ileri sürmesi hâlinde banka kayıtları, dekontlar, kredi belgeleri ve paranın borçluya ulaşıp ulaşmadığı araştırılır.

Tasarrufun İptali ile Muvazaa Davası Arasındaki Fark Nedir?

Alacaklıların en sık karıştırdığı iki yol, İİK m.277’ye dayalı tasarrufun iptali davası ile TBK m.19’a dayalı muvazaa iddiasıdır.

TBK m.19 davası, İİK m.277’deki takip ve aciz koşullarını aşmak amacıyla otomatik olarak kullanılabilecek bir yol değildir. Gerçek bir muvazaa olgusu bulunmalıdır.

Bir işlem gerçek satış olmakla birlikte alacaklıya zarar verme amacı taşıyorsa tasarrufun iptali; satış yalnız görünüşte yapılmış ve mülkiyetin gerçekte devri amaçlanmamışsa muvazaa hükümleri gündeme gelebilir.

Tasarrufun İptali Davası Kime Karşı Açılır?

Dava kural olarak:

1. Borçluya,
2. Borçluyla işlem yapan üçüncü kişiye,
3. Bu kişilerin mirasçılarına,
4. Kötüniyetli sonraki kişilere

karşı açılır.

Borçlu davada yer almalıdır. Çünkü inceleme, borçlunun yaptığı tasarrufun alacaklıya karşı etkisizliği üzerinedir.

Taşınmaz üçüncü kişiden başka bir kişiye devredilmişse son malikin durumu ayrıca araştırılır. Sonraki malik borçlunun durumunu ve mal kaçırma amacını biliyor veya bilmesi gerekiyorsa dava ona da yöneltilebilir.

Mal İyiniyetli Dördüncü Kişiye Satılırsa Ne Olur?

Malı borçludan alan üçüncü kişi, malı daha sonra iyiniyetli başka bir kişiye devretmiş olabilir.

İyiniyetli sonraki kişinin hakkı korunursa mal üzerinde haciz ve satış yetkisi kurulamayabilir. Bu durumda malı elinden çıkaran üçüncü kişi, malın elden çıkarıldığı tarihteki değeri ölçüsünde tazminatla sorumlu tutulabilir.

Sorumluluk, davacı alacaklının alacağı ve ferileriyle sınırlıdır. Üçüncü kişinin bütün malvarlığı değerine veya malın bugünkü değerinin tamamına otomatik olarak hükmedilmez.

Sonraki kişinin iyiniyeti değerlendirilirken yakınlık, satış bedeli, devirler arasındaki süre ve ödeme belgeleri araştırılır.

Tasarrufun İptali Davası Kazanılırsa Tapu İptal Edilir mi?

Kural olarak hayır.

Tasarrufun iptali davasının sonucunda taşınmazın tapusu borçlu adına geçirilmez. Mülkiyet üçüncü kişide kalır. Ancak davacı alacaklıya o taşınmaz üzerinde haciz ve satış isteme yetkisi verilir.

Örneğin alacak 2 milyon TL, taşınmazın değeri 5 milyon TL ise taşınmaz satılabilir. Satış bedelinden alacak, faiz ve takip giderleri karşılandıktan sonra kalan tutar taşınmazın malikine ödenir.

Mahkeme kararında hangi icra dosyasındaki alacak ve feriler için cebrî icra yetkisi verildiğinin açıkça gösterilmesi gerekir.

Dava Açılırken İhtiyati Haciz İstenebilir mi?

Evet. İİK m.281 kapsamında iptali istenen mal veya hakkın yeniden devredilmesini ve dava sonucunun etkisiz kalmasını önlemek amacıyla ihtiyati haciz talep edilebilir.

İhtiyati haciz özellikle şu durumlarda önemlidir:

1. Taşınmaz satışa çıkarılmışsa.
2. Araç başka kişiye devredilmek üzereyse.
3. Şirket paylarının yeniden devri planlanıyorsa.
4. Üçüncü kişi malı elinden çıkarmaya çalışıyorsa.
5. Devir zinciri kısa sürelerle devam ediyorsa.

Mahkeme teminatın gerekip gerekmediğini ve miktarını somut olayın özelliklerine göre belirler.

Tasarrufun iptali davasında talep edilen koruma, çoğu zaman klasik ihtiyati tedbirden ziyade İİK m.281’de düzenlenen ihtiyati hacizdir. Talebin hukuki niteliği doğru kurulmalıdır.

Hangi Deliller Toplanmalıdır?

Dava açılmadan önce mümkün olduğunca şu kayıtlar hazırlanmalıdır:

1. Alacağın dayandığı sözleşme, fatura veya senet.
2. İcra takip dosyası.
3. Ödeme emri ve tebligat kayıtları.
4. Takibin kesinleştiğini gösteren belgeler.
5. Haciz tutanakları.
6. Geçici veya kesin aciz belgesi.
7. Tapu ve araç devir kayıtları.
8. Ticaret sicili kayıtları.
9. Banka dekontları.
10. Taşınmazın işlem tarihindeki değerini gösteren emsaller.
11. Borçluyla üçüncü kişi arasındaki yakınlığı gösteren kayıtlar.
12. Taşınmazı fiilen kimin kullandığını gösteren belgeler.
13. Şirketler arasındaki ortak, yönetici, adres ve çalışan bağlantıları.
14. Yazışmalar ve hukuka uygun elektronik deliller.
15. Devirden sonra borçlunun malı kullanmaya devam ettiğini gösteren kayıtlar.

Alacaklı, borçlunun veya üçüncü kişinin hesaplarına hukuka aykırı biçimde erişmemelidir. Banka, tapu, trafik ve ticaret sicili kayıtlarının mahkeme aracılığıyla getirtilmesi istenebilir.

Şirketin Malları Başka Şirkete Devredilirse Ne Yapılabilir?

Borçlu şirketin faaliyetini aynı yerde sürdüren yeni bir şirket kurulması, makinelerin veya müşteri portföyünün bu şirkete aktarılması mal kaçırma şüphesi doğurabilir.

Şu bağlantılar araştırılmalıdır:

1. Şirket ortaklarının aynı olması.
2. Yöneticilerin veya çalışanların aynı olması.
3. İşyerinin aynı adreste bulunması.
4. Telefon, internet sitesi ve ticari markanın aynı olması.
5. Müşteri ve tedarikçi ilişkilerinin aktarılması.
6. Makine ve stokların bedelsiz veya düşük bedelle devredilmesi.
7. Yeni şirketin borçlunun ailesi adına kurulması.

Yalnız iki şirketin aynı sektörde faaliyet göstermesi tasarrufun iptali için yeterli değildir. Malların ve ekonomik faaliyetin borçları geride bırakacak şekilde planlı olarak aktarılıp aktarılmadığı belirlenmelidir.

İşletmenin veya önemli bölümünün devrinde İİK m.280 ile Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri birlikte değerlendirilebilir.

Boşanma veya Mal Rejimi İşlemiyle Yapılan Devir İptal Edilebilir mi?

Borçlu, eşine yaptığı devri boşanma protokolü, mal paylaşımı veya aile içi borç ödemesi olarak açıklayabilir.

İşlemin hukuki adı tek başına belirleyici değildir. Mahkeme:

1. Gerçek bir boşanma uyuşmazlığı bulunup bulunmadığını,
2. Eşin gerçek bir alacağının olup olmadığını,
3. Devredilen malın bu alacakla orantılı olup olmadığını,
4. İşlemin alacaklıları zarara uğratıp uğratmadığını,
5. Tarafların birlikte yaşamaya ve malı ortak kullanmaya devam edip etmediğini

inceleyebilir.

Gerçek bir mal rejimi alacağının ödenmesiyle yalnız alacaklılardan mal kaçırmak için hazırlanan görünüşteki anlaşma aynı değildir.

Mal Kaçırmak Ceza Suçu mudur?

Her tasarrufun iptali olayı otomatik olarak ceza suçu oluşturmaz. Tasarrufun iptali esas olarak özel hukuk ve icra hukuku yoludur.

Bununla birlikte olayın özelliklerine göre:

1. Dolandırıcılık,
2. Güveni kötüye kullanma,
3. Sahte belge düzenleme veya kullanma,
4. Hacizli mal üzerinde yetkisiz tasarruf,
5. Malvarlığı durumuna ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunma,
6. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama

iddiaları gündeme gelebilir.

Ceza soruşturması açılması tasarrufun iptali davasının yerine geçmez. Hukuk mahkemesinde alacak, takip, aciz durumu ve iptal koşulları ayrıca ispatlanmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Tasarrufun iptali davasında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.

Dava taşınmazla ilgili olsa bile taşınmazın aynına ilişkin klasik tapu iptal davası değildir. Bu nedenle taşınmazın bulunduğu yerin kesin yetkisi otomatik olarak uygulanmaz.

Yetkili mahkeme genel olarak davalıların yerleşim yeri ve birden fazla davalıya ilişkin HMK hükümlerine göre belirlenir.

Borçlu, üçüncü kişi ve sonraki malik farklı yerlerde yaşıyorsa yetki itirazı ve davalılar arasındaki bağlantı dava açılmadan değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk Zorunlu mudur?

İİK m.277 ve devamına dayalı tasarrufun iptali davası için genel olarak dava şartı arabuluculuk bulunmaz.

Dava, doğrudan görevli ve yetkili mahkemede açılabilir.

Ancak davada tasarrufun iptalinden bağımsız ticari para alacağı, sözleşme alacağı veya başka bir talep bulunuyorsa her talep yönünden arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Tasarrufun İptali Davası Kaç Yıl İçinde Açılır?

İİK m.284 uyarınca iptal davası hakkı, iptale tabi tasarrufun gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer.

Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Mahkeme süreyi kendiliğinden dikkate alabilir.

Sürenin başlangıcı:

1. Alacağın öğrenildiği tarih,
2. İcra takibinin başladığı tarih,
3. Devrin sonradan öğrenildiği tarih

değil, kural olarak iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihtir.

Borçlu devri alacaklıdan gizlemiş olsa bile beş yıllık sürenin geçtiği ihtimali göz ardı edilmemelidir.

TBK m.19’a dayalı gerçek muvazaa iddiasında ise İİK m.284’teki beş yıllık süre doğrudan uygulanmaz. Ancak bu durum, her eski işlemin sınırsız biçimde dava edilebileceği anlamına gelmez. Hukuki yarar, alacağın durumu, üçüncü kişilerin kazanımları ve ilgili diğer süreler ayrıca incelenir.

İzlenebilecek Uygulama Sırası

1. Alacağın doğum tarihi belirlenmelidir.
2. Borçlunun malı hangi tarihte ve kime devrettiği araştırılmalıdır.
3. Güncel tapu, araç ve ticaret sicili kayıtları alınmalıdır.
4. Borçlu hakkında icra takibi başlatılmalı veya mevcut takip kesinleştirilmelidir.
5. Banka, tapu, araç ve üçüncü kişilerdeki alacaklar araştırılmalıdır.
6. Haciz işlemleri tamamlanmalıdır.
7. Geçici veya kesin aciz belgesi alınmalıdır.
8. Devrin karşılıklı mı yoksa karşılıksız mı olduğu belirlenmelidir.
9. Satış bedelinin gerçekten ödenip ödenmediği araştırılmalıdır.
10. Tasarrufun iptali ile TBK m.19 muvazaa yolları karşılaştırılmalıdır.
11. Beş yıllık hak düşürücü süre hesaplanmalıdır.
12. Malın yeniden devri ihtimali varsa ihtiyati haciz istenmelidir.
13. Borçlu ve işlemin tarafları doğru şekilde davalı gösterilmelidir.
14. Kabul kararından sonra cebrî icra işlemlerine devam edilmelidir.

İki Kısa Örnek

Örnek 1: Borçlu, ticari kredi sözleşmesini imzaladıktan ve ödemeleri aksattıktan sonra tek taşınmazını eşine devretmiştir. Tapuda satış bedeli gösterilmiş ancak ödeme yapılmamıştır. İcra takibi kesinleşmiş ve haczedilebilir başka mal bulunamamıştır. Tasarrufun iptali ile ihtiyati haciz birlikte değerlendirilebilir.

Örnek 2: Borçlu, alacaklıyla sözleşme yapmadan iki yıl önce aracını piyasa bedeliyle bağlantısız bir kişiye satmıştır. Borç sonradan doğduğu için bu satışın yeni alacaklıdan mal kaçırma amacıyla yapıldığı söylenemeyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Borçlu evini eşine devrederse satış iptal edilir mi?

Otomatik olarak iptal edilmez. Bedelin ödenip ödenmediği, eşin borçlunun mali durumunu bilip bilmediği ve işlemin alacaklıya zarar verip vermediği araştırılır.

Tapu kaydı borçlu adına geri döner mi?

Kural olarak hayır. Davacı alacaklıya, üçüncü kişi adına kayıtlı mal üzerinde haciz ve satış isteme yetkisi verilir.

Aciz belgesi olmadan dava açılabilir mi?

Aciz belgesi veya bu nitelikteki haciz tutanağı davanın temel ön koşullarındandır. Eksikliğin yargılama sırasında tamamlanabildiği durumlar bulunabilse de dava bu ihtimale güvenilerek açılmamalıdır.

Borçlu malını icra takibinden önce sattıysa dava açılamaz mı?

Açılabilir. Esas olarak borcun tasarruftan önce doğup doğmadığı ve işlemin iptal koşullarını taşıyıp taşımadığı araştırılır.

Mal başka bir kişiye daha satılmışsa ne olur?

Sonraki alıcının iyiniyetli olup olmadığı incelenir. İyiniyet korunursa malı elinden çıkaran üçüncü kişiden değer tazmini istenebilir.

Satış bedelinin düşük olması yeterli midir?

Düşük bedel önemli bir delildir ancak tek başına her dosyada yeterli olmayabilir. Ödeme, yakınlık, kullanım ve diğer emareler birlikte değerlendirilir.

Beş yıllık süre ne zaman başlar?

Kural olarak iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren başlar.

Tasarrufun iptali davasından önce arabuluculuk gerekir mi?

İİK m.277’ye dayalı dava için genel olarak zorunlu arabuluculuk bulunmaz.

Sonuç

Borçlunun malını eşine, yakınına, çalışanına veya bağlantılı başka bir şirkete devretmesi alacaklının tahsil imkânını ortadan kaldırmayabilir.

Alacaklı, koşulları varsa tasarrufun iptali davası açarak devredilen mal üzerinde haciz ve satış yetkisi elde edebilir. Bunun için gerçek bir alacak, kesinleşmiş icra takibi, borçlunun malvarlığının yetersizliği ve aciz belgesi gibi ön koşulların sağlanması gerekir.

Tasarrufun iptali davasıyla TBK m.19’a dayalı muvazaa davası birbirinin aynısı değildir. İşlemin gerçek fakat alacaklıya zarar verici mi, yoksa yalnız görünüşte yapılmış muvazaalı bir işlem mi olduğu belirlenmelidir.

Beş yıllık hak düşürücü süre ve malın tekrar devredilme ihtimali nedeniyle tapu, araç, şirket ve banka kayıtları gecikmeden araştırılmalı; gerekli hâllerde dava ile birlikte ihtiyati haciz talep edilmelidir.

Güncel Resmî Kaynaklar

1. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, özellikle m.277–284
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.19
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
4. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
5. Anayasa Mahkemesi, eşler arasındaki ivazlı tasarruflara ilişkin iptal kararı duyurusu