CMK 290 Savcı Sanık Aleyhine Hangi Nedeni İleri Süremez?

Ceza davasında sanığın yararına konulmuş bir hukuk kuralına uyulmaması, bu hatayı sanığın aleyhine sonuç elde etmek için kullanma imkânı vermez. CMK 290, Cumhuriyet savcısının sanık aleyhine temyiz yetkisine bu yönden sınır getirir.

Hüküm, savcının temyiz hakkını bütünüyle ortadan kaldırmaz. Sınır yalnız sanığı koruyan bir kuralın ihlaline dayanılarak sanık aleyhine bozma istenmesine ilişkindir.

CMK 290 Güncel Madde Metni

Sanığın yararına olan kurallara aykırılık

Madde 290 – (1) Sanığın yararına olan hukuk kurallarına aykırılık, sanık aleyhine hükmün bozdurulması için Cumhuriyet savcısına bir hak vermez.

CMK 290 Ne Anlama Gelir?

Bir hukuk kuralı sanığı korumak için düzenlenmişse, bu kuralın uygulanmaması veya yanlış uygulanması savcı tarafından sanığın daha ağır bir sonuçla karşılaşması amacıyla temyiz nedeni yapılamaz.

Düzenleme, koruyucu hükmün amacına aykırı biçimde sanığın zararına kullanılmasını engeller. Önce ihlal edilen kuralın gerçekten sanığın yararına konulup konulmadığı, ardından savcının bozma talebinin yönü belirlenir.

Sanığın Yararına Olan Hukuk Kuralı Nedir?

Sanığın yararına kural, ceza muhakemesinde sanığın haklarını, savunma imkânını veya hukuki durumunu koruyan düzenlemedir. Bir kuralın bu niteliği yalnız sonucuna bakılarak değil, amacı ve koruduğu menfaat değerlendirilerek saptanır.

Her usul kuralı otomatik olarak yalnız sanığın yararına sayılmaz. Yargılamanın düzenini, maddi gerçeğe ulaşmayı veya başka kişilerin haklarını koruyan kuralların niteliği ayrıca incelenmelidir.

Cumhuriyet Savcısının Temyiz Hakkı Tamamen Sınırlanır mı?

Hayır. Cumhuriyet savcısı, kanunun verdiği yetki çerçevesinde hükmü sanığın lehine veya aleyhine temyiz edebilir. CMK 290 yalnız sanık yararına olan bir hukuk kuralına aykırılığın, sanık aleyhine bozma isteminin dayanağı yapılmasını engeller.

Temyiz başvurusunda hükmün neden bozulmasının istendiği ve savcının talebinin sanık lehine mi yoksa aleyhine mi olduğu açıkça belirtilmelidir.

Savcı Sanık Lehine Temyiz Başvurusu Yapabilir mi?

Evet. Cumhuriyet savcısının görevi yalnız mahkûmiyet veya daha ağır ceza istemek değildir. Hukuka aykırı bir hükmün sanık lehine düzeltilmesi için de kanun yoluna başvurabilir.

CMK 290, savcının sanık lehine başvurusuna engel oluşturmaz. Madde, sanığı koruyan kuralın ihlalinden hareketle sanık aleyhine bozma istenmesini yasaklar.

Kuralın Sanık Yararına Olduğu Nasıl Belirlenir?

• Kuralın kanundaki amacı,
• Koruduğu hak veya menfaat,
• İhlalin sanığın hukuki durumuna etkisi,
• Savcının temyiz talebinin yönü,
• İstenen bozma sonucunun sanık bakımından doğuracağı sonuç

birlikte değerlendirilmelidir. Yalnız kuralın somut olayda sanığa geçici bir avantaj sağlaması, onun mutlaka sanık yararına konulduğunu göstermeyebilir.

Sanık Aleyhine Bozma İstemi Ne Demektir?

Savcının temyiz başvurusuyla sanığın beraatinin kaldırılmasını, daha ağır suç hükmünün uygulanmasını, cezanın artırılmasını veya sanığın hukuki durumunu ağırlaştıracak başka bir sonuç istemesi aleyhe başvuru niteliği taşıyabilir.

Nitelendirme, yalnız dilekçede kullanılan “aleyhe” sözcüğüne göre yapılmaz. Talep edilen bozmanın sanığın hukuki durumunda doğuracağı gerçek sonuç dikkate alınır.

CMK 290 ile Temyizin Hukuka Aykırılık Nedeni Arasındaki İlişki

Temyiz, CMK 288 temyiz nedeni uyarınca hükmün hukuka aykırılığına dayanır. Ancak hukuka aykırılığın bulunması, her başvurucunun bunu her yönde ileri sürebileceği anlamına gelmez.

CMK 290, belirli hukuka aykırılıklar bakımından savcının aleyhe başvuru yetkisini sınırlar. Dolayısıyla önce hukuka aykırılık, ardından aykırılığın hangi tarafça ve hangi yönde ileri sürülebileceği incelenir.

CMK 290 ile Kesin Hukuka Aykırılık Hâlleri

CMK 289 hukuka kesin aykırılık hâlleri, temyiz dilekçesinde gösterilmese bile gözetilen ağır usul ihlallerini düzenler. CMK 290 ise sanığın yararına olan kurala aykırılığın savcı tarafından sanık aleyhine kullanılmasını sınırlar.

Somut dosyada iki hükmün birlikte gündeme gelmesi mümkündür. İhlalin CMK 289 kapsamında bulunması ile savcının bu ihlale dayanarak hangi yönde sonuç isteyebileceği ayrı hukuki sorunlardır.

Sanığın Kendi Başvurusuna Etkisi Var mıdır?

CMK 290’un doğrudan muhatabı Cumhuriyet savcısıdır. Madde, sanığın veya müdafiinin kendisi lehine olan bir kuralın ihlalini ileri sürmesine engel olmaz.

Sanık, hükmün hukuka aykırı olduğunu ve ihlalin kendi hukuki durumunu etkilediğini temyiz nedenlerinde açıklayabilir. Başvurunun süresi ve içerik şartları ayrıca gözetilmelidir.

Katılanın Başvurusuna CMK 290 Uygulanır mı?

Madde metni açıkça Cumhuriyet savcısından söz eder. Katılanın kanun yoluna başvurma hakkı, sıfatı, istem yönü ve genel kanun yolu kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

CMK 290’daki özel sınırlamanın kapsamı, metindeki savcı vurgusu göz ardı edilerek bütün başvuruculara kendiliğinden genişletilmemelidir.

Bu Kural Sanığı Her Türlü Aleyhe Sonuçtan Korur mu?

Hayır. CMK 290 genel bir ceza artırma yasağı değildir. Savcının geçerli başka bir hukuka aykırılık nedenine dayanarak sanık aleyhine temyiz başvurusu yapabilmesi mümkündür.

Ayrıca yalnız sanık lehine başvuru bulunması hâlindeki aleyhe değiştirme yasağı ile CMK 290 aynı konu değildir. Başvuruyu kimin yaptığı ve hangi sonucun istendiği ayrı ayrı incelenmelidir.

Uygulamada Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Savcının temyiz dilekçesindeki talep yönü açıkça belirlenmelidir.
• İhlal edildiği söylenen kuralın koruma amacı açıklanmalıdır.
• Bozma talebinin sanığın hukuki durumunu nasıl ağırlaştıracağı gösterilmelidir.
• Aynı dosyadaki başka temyiz başvuruları ayrı değerlendirilmelidir.
• CMK 288, 289 ve 290 hükümleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

CMK 290 kimi sınırlar?

Madde, sanığın yararına olan hukuk kuralına aykırılığa dayanarak sanık aleyhine hükmün bozulmasını istemesi bakımından Cumhuriyet savcısını sınırlar.

Savcı sanık aleyhine hiç temyiz başvurusu yapamaz mı?

Yapabilir. Yasak yalnız sanık yararına konulmuş bir kuralın ihlalinin sanık aleyhine bozma nedeni yapılmasına ilişkindir.

Savcı sanık lehine temyize gidebilir mi?

Evet. CMK 290, Cumhuriyet savcısının sanık lehine kanun yolu başvurusu yapmasını engellemez.

Her usul kuralı sanık yararına mıdır?

Hayır. Kuralın amacı ve koruduğu menfaat incelenmelidir. Yargılama düzenini veya başka menfaatleri koruyan kurallar ayrıca değerlendirilir.

Sanık kendi yararına olan kuralın ihlalini ileri sürebilir mi?

Evet. Madde, sanığın kendisi lehine hukuka aykırılık iddiasında bulunmasını yasaklamaz.

CMK 290 ile aleyhe değiştirme yasağı aynı mıdır?

Hayır. CMK 290 savcının belirli bir hukuka aykırılığı aleyhe kullanmasını sınırlar; aleyhe değiştirme yasağı ise başvuruların yönüne göre hükmün ağırlaştırılmasına ilişkin daha farklı bir kurumdur.

CMK 290 temyize kapalı kararı temyize açar mı?

Hayır. Kararın temyize elverişliliği, başvuru süresi ve diğer usul şartları ayrıca uygulanır.

Temyiz isteminin iki haftalık süresi ve başvurunun yapılacağı makam, CMK 291 temyiz süresi kapsamında açıklanmıştır.

Sonuç

CMK 290, sanığı korumak amacıyla konulmuş bir hukuk kuralının ihlalinin Cumhuriyet savcısı tarafından sanık aleyhine bozma elde etmek için kullanılmasını önler. Uygulamada kuralın amacı, ihlalin etkisi ve savcının temyiz talebinin gerçek yönü birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.