CMK 71 Görevini Yapmayan Bilirkişi

Bilirkişi olarak görevlendirilen kişi, çağrıyı cevapsız bırakabilir veya hiçbir açıklama yapmadan görüş bildirmekten kaçınabilir mi? CMK 71, usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen ya da gelip de yemin, oy veya görüş bildirmekten çekinen bilirkişi hakkında uygulanabilecek işlemleri düzenler.

Hükmün uygulanabilmesi için önce çağrının usulüne uygun olup olmadığı ve bilirkişinin geçerli bir mazeret veya çekinme sebebi bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir. Kanunî ya da kabul edilebilir bir engel varsa, görevden kaçınma ile geçerli çekinme birbirinden ayrılmalıdır.

CMK 71 Güncel Madde Metni

Görevini yapmayan bilirkişi hakkındaki işlem

Madde 71 – (1) Usulünce çağrıldığı hâlde gelmeyen veya gelip de yeminden, oy ve görüş bildirmekten çekinen bilirkişiler hakkında 60 ıncı maddenin birinci fıkrası hükmü uygulanır ve durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir.

 

CMK 71’in Amacı ve Kapsamı

Ceza muhakemesinde bilirkişi incelemesi, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda delillerin değerlendirilmesine yardımcı olur. Atanan bilirkişinin görevi sebepsiz biçimde yerine getirmemesi, soruşturma veya kovuşturmanın uzamasına ve yeni giderler doğmasına yol açabilir.

CMK 71, bilirkişilik görevinin ciddiyetini korumak ve usul işlemlerinin sonuçsuz kalmasını önlemek amacıyla üç davranışı düzenler:

• Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmemek,
• Geldiği hâlde yemin etmekten çekinmek,
• Oy veya görüş bildirmekten çekinmek.

Bu davranışlardan birinin bulunması tek başına yaptırım için yeterli görülmemelidir. Bilirkişinin geçerli mazereti, kanunî çekinme hakkı veya görevlendirmeyle ilgili başka bir hukuki engeli olup olmadığı öncelikle incelenir.

Usulüne Uygun Çağrı Ne Demektir?

CMK 71’in ilk şartı, bilirkişinin usulüne uygun biçimde çağrılmış olmasıdır. Çağrının ilgili kişiye ulaşması, hangi dosya ve görev nedeniyle çağrıldığının anlaşılması, hazır bulunması gereken yer ve zamanın belirli olması önemlidir.

Tebligat veya çağrıdaki ciddi eksiklikler, bilirkişinin gelmemesinin doğrudan görevi ihmal olarak değerlendirilmesini engelleyebilir. Bu nedenle yaptırım düşünülmeden önce çağrı belgesi, tebliğ tarihi, teslim alan kişi ve bildirilen tarih kontrol edilmelidir.

Bilirkişinin Gelmemesi Her Zaman Yaptırım Doğurur mu?

Hayır. Sağlık sorunu, önceden bildirilmiş zorunlu meslekî engel, ulaşımı fiilen imkânsız kılan olağanüstü durum veya benzeri somut mazeretler ayrıca değerlendirilir. Mazeretin öğrenildiği anda görevlendiren makama bildirilmesi ve mümkünse belgelenmesi gerekir.

Bilirkişi, yalnız gelmeyeceğini söylemekle yetinmemelidir. Engelinin ne olduğunu, hangi tarihlerde devam ettiğini ve görevin başka bir zamanda yerine getirilip getirilemeyeceğini açıkça bildirmelidir. Mazeretin geçerli olup olmadığına yetkili merci karar verir.

Yemin Etmekten Çekinmenin Sonucu Nedir?

Bilirkişinin yemin usulü, görevlendirmenin türüne ve kişinin listede bulunup bulunmamasına göre değerlendirilir. Kanunun gerektirdiği yemini geçerli bir sebep olmadan reddeden bilirkişi hakkında CMK 71 gündeme gelebilir.

Ancak yemin işleminin hiç açıklanmaması, kişinin hangi sıfatla dinlendiğinin belirsiz olması veya görev şartlarının tamamlanmaması gibi usul sorunları varsa bunlar ayrıca incelenmelidir. Bilirkişi listesi, liste dışı görevlendirme ve yemin kuralları CMK 64 bilirkişi listesi ve yemin yazısında ele alınmıştır.

Oy veya Görüş Bildirmekten Çekinme Ne Anlama Gelir?

Birden fazla bilirkişinin görevlendirildiği incelemede oy bildirmemek veya tek bilirkişinin rapor ve açıklama sunmayı sebepsiz reddetmesi CMK 71 kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte bilirkişinin uzmanlık alanı dışında kalan bir konuda görüş vermemesi, tarafsızlığını etkileyen bir ilişkiyi açıklaması veya kanunda kabul edilen çekinme sebebine dayanması farklıdır.

Görev kapsamı belirsizse, gerekli belge ve materyal verilmemişse ya da sorular teknik incelemeyle cevaplanamayacak durumdaysa bilirkişi bunu sessiz kalmak yerine gerekçesiyle görevlendiren makama bildirmelidir. İnceleme sırasında bilgi edinme ve rapor süresiyle ilgili kurallar CMK 66 bilirkişi rapor süresi kapsamında açıklanmıştır.

Geçerli Çekinme Sebebi Varsa CMK 71 Uygulanır mı?

Geçerli çekinme sebebi kabul edilmişse, görevden sebepsiz kaçınmadan söz edilemez. Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepler bilirkişiler hakkında da geçerlidir; bilirkişi ayrıca geçerli diğer nedenlerle görüş bildirmekten çekinebilir.

Bilirkişi çekinme nedenini kendiliğinden kesinleştiremez. Sebebi zamanında ve somut biçimde bildirir; değerlendirmeyi yetkili merci yapar. Bu ayrım CMK 70 bilirkişilikten çekinme sebepleri yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

CMK 60/1 Bilirkişiye Nasıl Uygulanır?

CMK 71, görevini sebepsiz yapmayan bilirkişi bakımından CMK 60’ın birinci fıkrasına açıkça gönderme yapar. Buna göre davranıştan doğan giderlere hükmedilebilir ve yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak amacıyla disiplin hapsi gündeme gelebilir.

CMK 60/1’de disiplin hapsinin dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her durumda üç ayı geçmemek üzere verilebileceği düzenlenmiştir. Bilirkişi yükümlülüğüne uygun davranırsa derhâl serbest bırakılması gerekir. Üç ay, her olayda otomatik uygulanacak süre değil, kanunî üst sınırdır.

Karardan önce çağrının usulü, mazeret, çekinme nedeni, bilirkişiye açıklanan yükümlülük ve reddedilen işlemin ne olduğu tutanaklar üzerinden belirlenmelidir.

Hangi Giderler Bilirkişiye Yükletilebilir?

Göreve gelmeme veya görüş bildirmeme nedeniyle duruşmanın ertelenmesi, yeniden çağrı yapılması ya da yeni bilirkişi görevlendirilmesi ek gider doğurabilir. CMK 60/1’e yapılan gönderme, bu davranıştan kaynaklanan giderlerin bilirkişi hakkında hükmedilebilmesine imkân verir.

Gider ile bilirkişinin davranışı arasında bağlantı kurulmalıdır. Dosyada zaten yapılacak bir masrafın veya davranıştan bağımsız giderlerin kendiliğinden bilirkişiye yüklenmesi hükmün amacıyla bağdaşmaz.

Bilirkişilik Bölge Kuruluna Bildirim Ne Sonuç Doğurur?

CMK 71, yaptırım değerlendirmesinden ayrı olarak durumun bilirkişilik bölge kuruluna bildirilmesini emreder. Bu bildirim, bilirkişinin sicili ve bilirkişilik mevzuatı çerçevesinde yapılabilecek idarî değerlendirme bakımından önem taşır.

Bildirim, kendiliğinden listeden çıkarma veya belirli bir disiplin sonucunun doğduğu anlamına gelmez. Bölge kurulu, bildirilen olayı kendi görev ve yetkisi çerçevesinde değerlendirir; bilirkişinin açıklaması ve ilgili kayıtlar dikkate alınır.

Görevi Kabul Etmemek ile Sonradan Yapmamak Arasındaki Fark

CMK 65 bilirkişiliği kabul yükümlülüğü, belirli kişi ve kurumların görevi kabul etmesini düzenler. CMK 71 ise usulünce çağrılan bilirkişinin gelmemesi veya geldikten sonra yemin, oy ya da görüş bildirmekten çekinmesiyle ilgilidir.

Her iki durumda da uzmanlık alanı, tarafsızlık, geçerli çekinme sebebi ve mazeret önemlidir. Bilirkişi görevlendirmeyi veya sonradan ortaya çıkan engeli cevapsız bırakmamalı; gerekçesini gecikmeden yetkili makama sunmalıdır.

Dosyada Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Bilirkişinin hangi makam tarafından ve hangi görev için atandığı,
• Çağrının usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği,
• Yer, tarih ve saatin açıkça bildirilip bildirilmediği,
• Bilirkişinin mazeret veya çekinme nedeni sunup sunmadığı,
• Sunulan nedenin yetkili merci tarafından değerlendirilip değerlendirilmediği,
• Reddedilen işlemin yemin, oy veya görüşten hangisi olduğu,
• Davranış nedeniyle doğduğu belirtilen giderlerin somut dayanağı,
• Disiplin hapsinin amacı, süresi ve ölçülülüğü,
• Yükümlülük yerine getirildiğinde serbest bırakma işlemi,
• Bilirkişilik bölge kuruluna bildirimin yapılıp yapılmadığı.

Bilirkişinin görevi yerine getirmesi hâlinde ödenecek ücret ile inceleme, ulaşım ve konaklama giderlerinin kapsamı CMK 72 bilirkişi ücreti ve giderleri yazısında açıklanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Usulüne uygun çağrılan bilirkişi duruşmaya gelmezse ne olur?

Geçerli bir mazereti bulunmadığı takdirde CMK 71 uyarınca CMK 60/1’deki gider ve disiplin hapsi hükümleri gündeme gelebilir; ayrıca durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir.

Bilirkişiye en fazla ne kadar disiplin hapsi verilebilir?

CMK 60/1’e yapılan gönderme nedeniyle dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her durumda üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilir. Bu süre otomatik değil, üst sınırdır.

Bilirkişi sonradan görevini yaparsa serbest bırakılır mı?

Evet. Yükümlülüğüne uygun davranan bilirkişinin, CMK 60/1’deki kural gereğince derhâl serbest bırakılması gerekir.

Sağlık mazereti bulunan bilirkişiye yaptırım uygulanır mı?

Sağlık sorunu somut ve geçerli bir mazeret oluşturabilir. Mazeret gecikmeden bildirilmeli ve mümkünse belgelenmelidir; geçerliliğini yetkili merci değerlendirir.

Uzmanlık alanı dışındaki konuda rapor vermemek yaptırım sebebi midir?

Uzmanlık uyumsuzluğu görevden sebepsiz kaçınmadan farklıdır. Bilirkişi durumu sessiz kalmadan, gerekçesiyle ve zamanında görevlendiren makama bildirmelidir.

Bölge kuruluna bildirim bilirkişinin hemen listeden çıkarılması demek midir?

Hayır. Bildirim tek başına otomatik bir çıkarma sonucu doğurmaz. Bölge kurulu olayı bilirkişilik mevzuatı ve kendi yetkileri çerçevesinde değerlendirir.

Geçerli çekinme sebebi bulunan bilirkişi cezalandırılır mı?

Geçerli çekinme sebebi kabul edilmişse CMK 71’deki sebepsiz görev yapmama sonucu uygulanmamalıdır. Sebebin zamanında bildirilmesi ve yetkili merci tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Sonuç

CMK 71, usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen veya gelip de yemin, oy ya da görüş bildirmekten geçerli neden olmadan çekinen bilirkişi hakkında CMK 60/1’in uygulanmasını öngörür. Davranıştan doğan giderler ile yükümlülüğü sağlamaya yönelik disiplin hapsi gündeme gelebilir.

Uygulama öncesinde çağrının usulü, bilirkişinin mazereti, kanunî veya geçerli çekinme sebebi ve görevin uzmanlıkla uyumu araştırılmalıdır. Durum ayrıca bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir; ancak bu bildirim kendiliğinden belirli bir idarî yaptırım sonucu doğurmaz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.