Ceza davasının sonunda mahkeme yalnız mahkûmiyet veya beraat kararı vermez. Dosyanın hukuki durumuna göre ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, davanın reddi, düşme veya durma kararı da gündeme gelebilir. CMK 223, bu kararların hangi şartlarda verileceğini düzenler.
CMK 223 güncel madde metni
Duruşmanın sona ermesi ve hüküm
Madde 223 – (1) Duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra hüküm verilir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı, hükümdür.
(2) Beraat kararı;
a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,
b) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması,
c) Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
d) Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmesine rağmen, olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması,
e) Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması,
Hallerinde verilir.
(3) Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
(4) İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsî cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
(5) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilir.
(6) Yüklenen suçu işlediğinin sabit olması halinde, belli bir cezaya mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanı sıra güvenlik tedbirine hükmolunur.
(7) Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir.
(8) Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hallerinde, davanın düşmesine karar verilir. Ancak, soruşturmanın veya kovuşturmanın yapılması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın henüz gerçekleşmediği anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararı verilir. Bu karara itiraz edilebilir.
(9) Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez.
(10) Adlî yargı dışındaki bir yargı merciine yönelik görevsizlik kararı kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
CMK 223 hangi kararları hüküm sayar?
Kanun; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararlarını hüküm olarak kabul eder. Adli yargı dışındaki bir yargı merciine verilen görevsizlik kararı da kanun yolu bakımından hüküm sayılır.
Mahkeme hükümden önce delilleri tartışır ve hazır bulunan sanığa son sözünü verir. Bu aşamadaki sıra ve haklar CMK 216 delillerin tartışılması yazısında açıklanmıştır.
Beraat kararı hangi hâllerde verilir?
Beraat; fiilin suç olarak tanımlanmaması, suçun sanık tarafından işlenmediğinin anlaşılması, kast veya taksirin bulunmaması, hukuka uygunluk nedeni bulunması ya da suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması hâllerinde verilir.
“İşlemediğinin sabit olması” ile “işlediğinin sabit olmaması” farklı beraat nedenleridir. Mahkemenin hangi nedene dayandığı gerekçeli kararda açıkça gösterilmelidir. Delillerin hangi esaslarla değerlendirileceği CMK 217 delillerin takdiri kapsamında ele alınmıştır.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı beraatten farklı mıdır?
Evet. Ceza verilmesine yer olmadığı kararında fiil işlenmiş olabilir; ancak kusurun bulunmaması veya kanunun saydığı cezasızlık nedenlerinden biri sebebiyle faile ceza verilmez. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, zorunluluk hâli, cebir veya tehdit etkisi ve kusurluluğu kaldıran hata bu kapsamdaki örneklerdendir.
Etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık nedeni, karşılıklı hakaret veya fiilin haksızlık içeriğinin azlığı nedeniyle ceza verilmemesi de aynı karar türü altında düzenlenmiştir.
Mahkûmiyet ve güvenlik tedbiri ne zaman uygulanır?
Sanığın yüklenen suçu işlediği sabit olursa mahkûmiyet kararı verilir. Kanundaki şartlara göre mahkûmiyet yerine veya mahkûmiyetin yanında güvenlik tedbirine de hükmedilebilir.
Mahkûmiyet ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması aynı şey değildir. HAGB, ayrıca incelenmesi gereken şartları ve kanun yolu sonuçları bulunan farklı bir kurumdur.
Davanın reddi, düşmesi ve durması arasındaki fark nedir?
Aynı fiil ve aynı sanık hakkında daha önce hüküm verilmiş veya dava açılmışsa davanın reddine karar verilir. Türk Ceza Kanunundaki düşme nedeni mevcutsa ya da soruşturma veya kovuşturma şartının artık gerçekleşmeyeceği anlaşılmışsa dava düşer.
Yargılamanın yapılması bir şarta bağlı ve bu şartın gerçekleşmesi hâlâ mümkünse mahkeme beklemek üzere durma kararı verir. CMK 223, durma kararına itiraz edilebileceğini açıkça belirtir.
Derhâl beraat ne demektir?
Dosyanın mevcut durumunda ek araştırma yapılmadan beraat kararı verilebiliyorsa, sanık hakkında durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Düzenleme, beraat sonucunun açık olduğu durumda daha az lehe nitelikteki başka bir kararın tercih edilmesini engeller.
Uygulamaya ilişkin iki örnek
Örnek 1: Kamera kaydı ve diğer deliller, suçu işleyen kişinin sanık olmadığını açıkça göstermektedir. Yüklenen suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması nedeniyle beraat kararı gündeme gelir.
Örnek 2: Aynı sanık ve aynı fiil hakkında önceden açılmış bir dava bulunmaktadır. Şartları oluşmuşsa ikinci davada mahkûmiyet veya beraat yerine davanın reddi kararı verilir.
Karar incelenirken nelere bakılmalıdır?
- Kararın CMK 223’teki hangi hüküm türüne girdiği,
- Beraat veya ceza verilmemesi nedeninin açıkça gösterilip gösterilmediği,
- Delillerin duruşmada tartışılıp tartışılmadığı,
- Sanığa son söz hakkı verilip verilmediği,
- Başvurulabilecek kanun yolu ile süresi,
- Kararın sanık, mağdur ve yargılama giderleri üzerindeki sonuçları.
Duruşmadaki usul işlemlerinin ispatı bakımından CMK 222 duruşma tutanağının ispat gücü de önem taşır.
Sık sorulan sorular
Ceza davasında hangi hüküm türleri vardır?
Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşmesi CMK 223’te sayılan temel hüküm türleridir.
Delil yetersizliğinde hangi karar verilir?
Yüklenen suçun sanık tarafından işlendiği sabit değilse CMK 223/2-e uyarınca beraat kararı verilir.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı mahkûmiyet midir?
Hayır. CMK 223, ceza verilmesine yer olmadığı kararını mahkûmiyetten ayrı bir hüküm türü olarak düzenler.
Aynı fiil için ikinci kez dava açılırsa ne olur?
Aynı sanık ve aynı fiil hakkında önceden hüküm veya açılmış dava varsa davanın reddi kararı verilir.
Düşme kararı beraat anlamına gelir mi?
Hayır. Düşme ve beraat, farklı nedenlere ve sonuçlara dayanan ayrı hüküm türleridir.
Durma kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. CMK 223/8, şartın gerçekleşmesini beklemek üzere verilen durma kararına itiraz edilebileceğini belirtir.
Derhâl beraat için ilk duruşmada olmak şart mıdır?
Hayır. Önemli olan dosyanın bulunduğu aşamada, ek araştırma gerekmeksizin beraat kararı verilebilmesidir.
Sonuç
CMK 223, ceza davasının hangi kararlarla sona erebileceğini ve bu kararların temel şartlarını belirler. Kararın yalnız sonucu değil, beraat veya ceza verilmemesi hâlinde dayanılan bent ve gerekçe de önemlidir. Kanun yolu değerlendirmesi yapılırken hükmün türü, gerekçesi, tebliğ tarihi ve somut dosyanın özellikleri birlikte incelenmelidir. Kurul hâlindeki mahkemelerde hükmün oybirliği veya oyçokluğuyla oluşması ve karşı oyun yazılması CMK 224 kapsamında ayrıca düzenlenir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
