CMK Geçici Madde 1: Tercüman Listeleri ve Geçiş Süreci

CMK Geçici Madde 1, sanığın duruşmada kendisini daha iyi ifade edebileceği başka bir dilde sözlü savunma yapabilmesine ilişkin sistem kurulurken uygulanmış bir geçiş hükmüdür. Düzenleme, tercüman listeleri oluşturuluncaya kadar tercüme hizmetinin nasıl sağlanacağını belirlemiştir.

Bu hüküm günümüzde yeni bir başvuru hakkı veya güncel bir tercüman seçme usulü oluşturmaz. Somut bir dosyada bugün uygulanacak kurallar için başta CMK 202 olmak üzere güncel kanun ve yönetmelik hükümleri dikkate alınmalıdır.

CMK Geçici Madde 1 Güncel Metni

Geçici Madde 1 – (Ek:24/1/2013-6411/2 md.)

(1) Bu Kanunun 202 nci maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen yönetmelik, Adalet Bakanlığınca bu maddeyi ihdas eden Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir ay içinde çıkarılır. Bu yönetmelik uyarınca tercüman listeleri oluşturuluncaya kadar bu Kanunun 202 nci maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenen tercüme hizmetleri sanığın kendisi tarafından getirilen tercüman tarafından yerine getirilir.

Geçici Maddenin Amacı Neydi?

6411 sayılı Kanunla CMK 202’de yapılan düzenlemenin uygulanabilmesi için tercüman listelerinin oluşturulması gerekiyordu. Geçici Madde 1, yönetmeliğin hazırlanması ve listelerin kurulması arasındaki dönemde sistemin işlemesini sağlayan bir köprü hüküm niteliğindeydi.

Maddede Adalet Bakanlığına, ilgili yönetmeliği düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren bir ay içinde çıkarma görevi verilmiştir. Listeler kuruluncaya kadar tercüme hizmetinin sanığın getirdiği tercüman aracılığıyla yerine getirilmesi öngörülmüştür.

Hüküm Neden Geçici Niteliktedir?

Geçici hükümler, belirli bir değişikliğin eski sistemden yeni sisteme geçişini düzenler. Bu maddenin işlevi de yönetmeliğin çıkarılması ve tercüman listelerinin oluşturulmasıyla sınırlıdır. Bu nedenle madde metninin kanunda bulunması, listedeki geçiş usulünün bugün hâlâ devam ettiği anlamına gelmez.

Güncel bir yargılamada tercüman ihtiyacı varsa CMK 202 tercüman hakkı, ilgili yönetmelik ve işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan düzenlemeler birlikte incelenmelidir.

CMK 202 ile Bağlantısı

CMK 202, Türkçe bilmeyen sanık veya mağdurun meramını anlatabilmesi için tercüman görevlendirilmesini ve belirli şartlarla sanığın başka bir dilde sözlü savunma yapmasını düzenler. Geçici Madde 1 ise 202 nci maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarındaki yeni sistemin ilk uygulama dönemine ilişkindir.

Tercüman yardımının kapsamı, kimin tercüman getireceği, ücretin kime ait olduğu ve hangi işlemlerde devlet tarafından tercüman atanacağı aynı değildir. Bu ayrımlar güncel CMK 202 hükmüne göre değerlendirilmelidir.

Sanığın Getirdiği Tercüman Ne Anlama Geliyordu?

Geçiş döneminde, CMK 202’nin dördüncü fıkrasına göre başka bir dilde sözlü savunma yapmak isteyen sanığın tercümanı kendisinin getirmesi öngörülmüştü. Bu geçici çözüm, resmî tercüman listeleri oluşturuluncaya kadar uygulanmak üzere kabul edilmişti.

Bu düzenleme, Türkçe bilmeyen kişiye sağlanan temel tercüman yardımının bütünüyle sanığa bırakıldığı şeklinde yorumlanamaz. Türkçe bilmeyen sanığın duruşmadaki tercüman hakkı ile kendisini daha iyi ifade edeceği başka dilde savunma tercihi hukuken farklı durumlardır.

Yönetmelik ve Kanun Ayrımı

Geçici madde, yönetmeliğin çıkarılması için bir aylık süre belirlemiştir. Yönetmeliğin kanundaki dayanağı ve çıkarılma yetkisine ilişkin genel çerçeve ayrıca CMK 333 yönetmelikler hükmüyle bağlantılıdır.

Yönetmelik uygulama ayrıntılarını düzenleyebilir; fakat kanunda tanınan savunma ve tercüman güvencelerini daraltamaz. Kanun ile yönetmelik arasında çatışma olduğu düşünülüyorsa kanun hükmü esas alınır.

Bugünkü Dosyalarda Nasıl Değerlendirilir?

Bugün görülen bir ceza davasında yalnız Geçici Madde 1’e bakılarak tercüman usulü belirlenemez. Duruşma tarihi itibarıyla yürürlükteki CMK 202 metni, ilgili yönetmelik, tercüman listesi ve somut kişinin Türkçe bilgisi değerlendirilmelidir.

Eski tarihli bir işlem inceleniyorsa işlemin yapıldığı tarihte listelerin oluşturulup oluşturulmadığı ve hangi düzenlemenin yürürlükte bulunduğu ayrıca araştırılabilir. Geçici hükmün tarihsel uygulama alanı bu noktada önem taşıyabilir.

İki Kısa Örnek

Listelerin henüz oluşturulmadığı dönem

Düzenlemenin ilk uygulama döneminde tercüman listesi henüz yoksa, başka bir dilde sözlü savunma yapmak isteyen sanık kendi tercümanını getirebilirdi. Geçici madde bu boşluğu gidermeyi amaçlıyordu.

Günümüzdeki bir duruşma

Bugün Türkçe bilmeyen bir sanık için tercüman ihtiyacı doğduğunda Geçici Madde 1’deki başlangıç dönemi çözümü değil, yürürlükteki CMK 202 ve ilgili güncel düzenlemeler uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

CMK Geçici Madde 1 hâlen kanun metninde yer alıyor mu?

Evet. Ancak düzenlediği geçiş süreci tamamlanmış tarihsel nitelikte bir hükümdür.

Sanık bugün tercümanı mutlaka kendisi mi getirmelidir?

Hayır. Güncel dosyada uygulanacak usul CMK 202 ve ilgili yürürlükteki düzenlemelere göre belirlenir.

Geçici madde Türkçe bilmeyen herkesi kapsıyor muydu?

Metin, özellikle CMK 202’nin dördüncü fıkrasındaki tercüme hizmetinin geçiş döneminde nasıl sağlanacağını düzenliyordu.

Yönetmeliğin çıkarılması için ne kadar süre verilmişti?

Adalet Bakanlığına, düzenlemeyi getiren kanunun yürürlüğünden itibaren bir aylık süre verilmişti.

Tercüman listeleri kurulunca geçiş usulü sona erdi mi?

Maddenin açık yapısına göre sanığın kendi tercümanını getirmesine ilişkin geçici çözüm, listeler oluşturuluncaya kadar öngörülmüştür.

Eski tarihli dosyalarda madde önem taşıyabilir mi?

Evet. İşlem tarihindeki mevzuat ve listelerin durumu incelenirken tarihsel uygulama alanı önem kazanabilir.

Başka dilde savunma ile Türkçe bilmemek aynı mıdır?

Hayır. Türkçe bilmeyen kişiye tercüman sağlanması ile sanığın kendisini daha iyi ifade edeceği başka dilde sözlü savunma tercihi farklı kurallara tabidir.

Sonuç

CMK Geçici Madde 1, 2013 yılında getirilen tercüman sistemi kurulurken yönetmeliğin çıkarılması ve tercüman listelerinin oluşturulmasına kadar uygulanacak yöntemi belirlemiştir. Günümüzdeki bir ceza dosyasında tercüman hakkı değerlendirilirken geçici hüküm tek başına uygulanmamalı; yürürlükteki CMK 202 ve ilgili düzenlemeler esas alınmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.