CMK Geçici Madde 2: AİHM Kararıyla Yenileme Süresi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından verilen bir ihlal kararı, belirli koşullarda kesinleşmiş ceza hükmünün yeniden ele alınmasına imkân verebilir. CMK Geçici Madde 2 ise bu genel sistem içinde, geçmişte belirli bir karar grubuna özgü ve süreli bir geçiş imkânı tanımıştır.
Bu hüküm bugün yeni ve sürekli bir başvuru yolu oluşturmaz. Maddenin kimleri kapsadığı, hangi tarih ölçütünü kullandığı ve üç aylık sürenin ne anlama geldiği, yürürlükteki CMK 311 yargılamanın yenilenmesi düzenlemesinden ayrılarak değerlendirilmelidir.
CMK Geçici Madde 2 Güncel Metni
Geçici Madde 2 – (Ek: 11/4/2013-6459/21 md.)
(1) İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle bir ceza hükmünün verildiğini tespit eden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararlarından, 15.6.2012 tarihi itibarıyla Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi önünde denetlenmekte bulunanlar bakımından bu Kanunun 311 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanmaz. Bu durumda olanlar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilirler.
Geçici Maddenin Amacı ve Kapsamı
CMK 311/2, AİHM kararına dayalı yargılamanın yenilenmesi istemi için genel bir süre kuralı içerir. Geçici Madde 2, 15 Haziran 2012 itibarıyla Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi önünde denetlenmekte bulunan kesinleşmiş AİHM kararları bakımından bu genel süre sınırlamasının uygulanmayacağını düzenlemiştir.
Düzenlemenin hedefi, eski tarihli ve Bakanlar Komitesi denetimindeki belirli ihlal kararları nedeniyle başvuru imkânı bulunmayan veya süre sorunu yaşayan kişiler için bir defaya özgü geçiş yolu açmaktı. Bu nedenle hüküm, bütün AİHM kararlarına uygulanabilecek genel bir istisna değildir.
15 Haziran 2012 Tarihi Neden Önemlidir?
Kanun, kapsamı belirlerken AİHM kararının yalnız kesinleşmiş olmasını yeterli görmemiştir. İlgili kararın 15 Haziran 2012 tarihi itibarıyla Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi önünde infaz denetiminde bulunması da gerekir.
Bu tarih, başvurunun yapılacağı son gün değildir. Hangi kararların geçici düzenlemeden yararlanabileceğini belirleyen bir kesim tarihidir. Somut dosyada AİHM kararının kesinleşme ve Bakanlar Komitesi denetim durumu ayrı ayrı belgelenmelidir.
Üç Aylık Süre Nasıl Uygulandı?
Madde kapsamındaki kişiler, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde yargılamanın yenilenmesini isteyebilmiştir. Süre, kişiye sonradan yapılan bireysel bir bildirimden veya bugün hükmün öğrenilmesinden başlamaz.
Bu üç aylık dönem geçmişte kalmıştır. Dolayısıyla CMK Geçici Madde 2’ye dayanılarak bugün yeni bir üç aylık sürenin başladığı söylenemez. Güncel bir AİHM kararına dayalı başvuruda genel kural ve kararın kesinleşme tarihi değerlendirilmelidir.
AİHM İhlal Kararı Tek Başına Yeterli midir?
Hayır. AİHM kararının bir ceza hükmünün Sözleşme veya ek protokoller ihlal edilerek verildiğini tespit etmesi gerekir. Ayrıca geçici hükmün uygulanması için kararın belirtilen tarihte Bakanlar Komitesi denetiminde bulunması aranmıştır.
Yenileme isteminde ilgili AİHM kararı, kesinleşme bilgisi, ihlalin ceza hükmüyle bağlantısı ve geçici maddenin tarih koşulları somutlaştırılmalıdır. Başvurunun taşıması gereken yasal neden ve deliller için CMK 317 yenileme isteminin içeriği ayrıca önemlidir.
Geçici Madde 2 ile CMK 311 Arasındaki Fark
CMK 311/1-f ve ikinci fıkra, AİHM kararına dayanan yargılamanın yenilenmesinin genel esaslarını düzenler. Geçici Madde 2 ise yalnız belirli geçmiş kararlar için, CMK 311/2’deki süre hükmünü devre dışı bırakarak üç aylık özel bir başvuru dönemi tanımıştır.
Bu ayrım önemlidir: geçici hüküm geçmişteki sınırlı bir karar grubuna yönelirken, yeni AİHM kararları bakımından başvurunun güncel CMK 311 koşulları içinde incelenmesi gerekir. Yanlış hukuki dayanak veya yanlış süre hesabı, başvurunun esasına girilmeden reddedilmesi riskini doğurabilir.
Uygulamada Kontrol Edilmesi Gereken Belgeler
- AİHM kararının tam metni ve kesinleşme tarihi,
- İhlal tespitinin ilgili ceza hükmüyle bağlantısı,
- Kararın 15 Haziran 2012 tarihinde Bakanlar Komitesi denetiminde olup olmadığı,
- Yenilenmesi istenen ceza hükmü ve kesinleşme şerhi,
- Başvurunun yapıldığı tarih ve o tarihte geçerli süre hükümleri,
- İhlalin sonuçlarının yeniden yargılamayla giderilebilir olup olmadığı.
Örneklerle Kapsam Ayrımı
Örnek 1: Kesinleşmiş bir AİHM ihlal kararı 15 Haziran 2012 tarihinde Bakanlar Komitesi önünde denetleniyorsa, geçici maddenin yürürlüğe girmesiyle başlayan üç aylık özel dönem geçmişte uygulanmış olabilir. Bugün yapılacak değerlendirme, o tarihte başvuru yapılıp yapılmadığını da içermelidir.
Örnek 2: AİHM kararı daha sonraki bir tarihte kesinleşmişse Geçici Madde 2 kapsamına girmez. Bu durumda CMK 311’deki genel koşullar ve kararın kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlayan süre dikkate alınır.
Sık Sorulan Sorular
CMK Geçici Madde 2 bugün yeni bir başvuru hakkı verir mi?
Hayır. Hüküm, yürürlüğe girdiği tarihten başlayan üç aylık özel ve geçmişte kalmış bir başvuru dönemi düzenlemiştir.
15 Haziran 2012 başvuru süresinin son günü müdür?
Hayır. Bu tarih, geçici hüküm kapsamına giren AİHM kararlarını belirleyen kesim tarihidir.
Her AİHM kararı geçici madde kapsamına girer mi?
Hayır. Kararın kesinleşmiş olması, ceza hükmüne ilişkin ihlal tespiti içermesi ve belirtilen tarihte Bakanlar Komitesi denetiminde bulunması aranmıştır.
Üç aylık süre ne zaman başlamıştır?
Süre, Geçici Madde 2’nin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlamıştır; kişinin hükmü daha sonra öğrenmesi yeni bir süre başlatmaz.
Yeni AİHM kararlarında hangi hüküm uygulanır?
Yeni kararlar bakımından CMK 311’deki genel koşullar ve süre kuralı değerlendirilir.
Başvuru dilekçesinde neler gösterilmelidir?
Yasal neden, AİHM kararı, kesinleşme bilgisi, ihlalin ceza hükmüne etkisi ve süreye ilişkin belgeler açıkça ortaya konulmalıdır.
AİHM ihlal kararı mahkûmiyeti kendiliğinden kaldırır mı?
Hayır. İhlal kararı, ulusal ceza hükmünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; kanundaki koşullarla yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Sonuç
CMK Geçici Madde 2, 15 Haziran 2012 itibarıyla Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi önünde denetlenen belirli kesinleşmiş AİHM kararları için bir defaya özgü üç aylık yargılamanın yenilenmesi imkânı tanımıştır. Bu dönem bugün sona ermiştir. Güncel başvurularda AİHM kararının tarihi, kesinleşmesi ve CMK 311’deki genel koşullar somut dosya üzerinden incelenmelidir.
CMK’daki tarihsel geçiş hükümlerinden bir diğeri olan CMK Geçici Madde 3, milletvekilleri hakkında önceden başlamış soruşturma ve davalarda görev ve yetkinin korunmasını düzenler.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.