CMK 31 Ret İsteminin Geri Çevrilmesi ve İtiraz

CMK 31 ret isteminin geri çevrilmesini, kovuşturma aşamasında yapılan hâkimin reddi başvurusunun belirli usul eksiklikleri veya açıkça yargılamayı uzatma amacı taşıması hâlinde düzenler.

Geri çevirme, ret sebebinin esas yönünden kabul edilmemesinden farklıdır. Kanun; süresinde yapılmayan, sebebi ve delili gösterilmeyen veya duruşmayı uzatma amacı açıkça anlaşılan istemlerin özel bir usulle sonuçlandırılmasını öngörür.

CMK 31 Güncel Madde Metni

Ret isteminin geri çevrilmesi

Madde 31 – (1) Mahkeme, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemini aşağıdaki durumlarda geri çevirir:

a) Ret istemi süresinde yapılmamışsa.

b) Ret sebebi ve delili gösterilmemişse.

c) Ret isteminin duruşmayı uzatmak amacı ile yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa.

(2) Bu hâllerde ret istemi, toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde de reddedilen hâkimin kendisi tarafından geri çevrilir.

(3) Bu konudaki kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 31’in amacı, hâkimin tarafsızlığını koruyan ret hakkının etkili biçimde kullanılmasını sürdürürken bu kurumun yargılamayı geciktirmek amacıyla kullanılmasını önlemektir.

Madde yalnız kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemlerinden söz eder. Hâkimin reddedilebileceği sebepler ve kimlerin başvurabileceği CMK 24 hâkimin reddi kapsamında düzenlenir.

Bu bölümdeki ret ve çekinme güvencelerinin zabıt kâtipleri bakımından uygulanması ile karar verecek makam, CMK 32 zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi hükmünde ayrıca düzenlenir.

Ret İsteminin Geri Çevrilmesi Ne Demektir?

Geri çevirme, ret başvurusunun CMK 31’de sınırlı biçimde sayılan nedenlerden biri yüzünden esaslı ret incelemesine geçilmeden sonuçlandırılmasıdır.

Mahkeme, ret sebebinin hâkimin tarafsızlığını gerçekten etkileyip etkilemediğini değerlendirmeden önce başvurunun süresini, sebep ve delil içerip içermediğini ve açık geciktirme amacı bulunup bulunmadığını inceler.

Bu karara karşı itiraz yolu açıktır. Bu nedenle kararın başvurucuya bildirilmesi, kanun yolu, merci ve süre bilgilerinin kararda gösterilmesi önem taşır.

Kararın gerekçeli yazılması ve başvurulabilecek kanun yolu, süre, merci ile şeklin gösterilmesi CMK 34 gereğidir.

Mahkemenin duruşmada veya duruşma dışında karar vermeden önce kimleri dinleyeceği ve savcı görüşünü nasıl alacağı, CMK 33 kararların verilmesi usulü kapsamında açıklanır.

Ret İstemi Süresinde Yapılmamışsa

Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayalı ret isteminin zamanı CMK 25 hâkimin reddi süresi hükmüne göre belirlenir.

İlk derece mahkemesinde önceden bilinen sebep sanığın sorgusu başlayıncaya kadar ileri sürülmelidir. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebepte ise istem, duruşma ya da inceleme bitmeden ve öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde yapılmalıdır.

Bu süreler geçirilmişse mahkeme ret istemini CMK 31/1-a uyarınca geri çevirir. Öğrenme tarihi konusunda uyuşmazlık varsa duruşma tutanağı, tebligat, UYAP kaydı ve başvuru evrakı birlikte incelenmelidir.

Ret Sebebi ve Delili Gösterilmemişse

Ret isteminde yalnız “hâkim tarafsız değildir” veya “adil karar verilmeyecektir” gibi genel ifadeler kullanılması yeterli değildir. Hangi olayın tarafsızlık konusunda şüphe doğurduğu ve bu olayı gösteren delil açıklanmalıdır.

Başvurunun şekli ve öğrenilmiş bütün sebeplerin bir defada sunulması CMK 26 ret isteminin usulü kapsamında değerlendirilir.

Duruşma tutanağı, önceki dosya veya görev kaydı, tebligat, belge ya da doğrulanabilir başka bir kayıt ret sebebinin olgusal dayanağını gösterebilir. Delilin değerlendirme sonucunda yeterli bulunmaması ile hiç sebep ve delil gösterilmemesi birbirinden ayrılmalıdır.

Duruşmayı Uzatma Amacı Açıkça Anlaşılıyorsa

CMK 31/1-c, ret isteminin duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığının açıkça anlaşılmasını arar. Yalnız başvurunun yargılamada gecikmeye yol açması, tek başına kötüye kullanım sonucuna varılması için yeterli değildir.

Açık amaç değerlendirilirken başvurunun zamanı, aynı olguların daha önce bilinip bilinmediği, tekrarlanan istemler, somut sebep ve delil bulunup bulunmadığı ile dosyanın geldiği aşama birlikte ele alınmalıdır.

Mahkeme bu sonuca ulaşırsa geciktirme amacını gösteren somut olguları kararında açıklamalıdır. Yalnız kalıp bir ifadeyle geri çevirme kararı verilmesi, itiraz incelemesinde denetimi güçleştirir.

Toplu Mahkemede Kararı Kim Verir?

Ağır ceza mahkemesi gibi toplu mahkemelerde geri çevirme kararı, reddedilen hâkimin de müzakereye katılmasıyla verilir. Bu kural yalnız CMK 31’deki geri çevirme hâlleri içindir.

Ret isteminin esasına ilişkin kabul veya kabul etmeme kararında ise reddedilen hâkim müzakereye katılamaz. Karar verecek merci CMK 27 hâkimin reddi mercii kurallarına göre belirlenir.

Tek Hâkimli Mahkemede Kararı Kim Verir?

Tek hâkimli mahkemede CMK 31 kapsamındaki geri çevirme kararını reddedilen hâkim kendisi verir. Bu özel yetki; süresizlik, sebep ve delil yokluğu veya açık geciktirme amacıyla sınırlıdır.

Başvurunun esas yönünden kabul edilip edilmeyeceği farklı bir incelemedir. Geri çevirme koşulları yoksa ret istemi kanundaki olağan merci tarafından değerlendirilmelidir.

Geri Çevirme ile Ret İsteminin Reddedilmesi Arasındaki Fark

Geri çevirme kararında başvuru CMK 31’deki usul ve kötüye kullanım nedenleri yönünden sonuçlandırılır. Ret isteminin kabul edilmemesinde ise ileri sürülen ret sebebinin esasına ilişkin değerlendirme yapılır.

Bu ayrım, kararı verecek heyete reddedilen hâkimin katılıp katılamayacağı bakımından da önemlidir. Geri çevirmede kanunun ikinci fıkrasındaki özel usul uygulanır; esas incelemesinde CMK 27 hükümleri geçerlidir.

Ret istemi üzerine verilebilecek kararlar ve kanun yolları hakkında CMK 28 hâkimin reddi kararına itiraz yazısı da birlikte incelenmelidir.

Geri Çevirme Kararına İtiraz Edilebilir mi?

Evet. CMK 31/3, geri çevirme kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabileceğini açıkça düzenler.

İtiraz dilekçesinde kararın tarihi, tebliğ veya öğrenme bilgisi, başvurunun neden süresinde olduğu, gösterilen ret sebebi ve deliller ile geri çevirme gerekçesinin neden hukuka aykırı görüldüğü ayrı ayrı açıklanmalıdır.

Kanun yolu süresinin hesaplanmasında kararın nasıl öğrenildiği ve başvurucuya usulüne uygun bildirim yapılıp yapılmadığı dosya kayıtlarından kontrol edilmelidir.

İtiraz Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

• Mahkemenin adı ve dosya numarası,
• Geri çevirme kararının tarihi ve sayısı,
• Kararın tebliğ veya öğrenme tarihi,
• İlk ret isteminin yapıldığı tarih,
• Ret sebebinin ne zaman öğrenildiği,
• Başvuruda gösterilen somut olay ve deliller,
• Geciktirme amacı bulunmadığını gösteren açıklamalar,
• Geri çevirme kararının kaldırılması yönündeki açık talep.

Karar Verilinceye Kadar Hâkim İşlem Yapabilir mi?

Ret istemi hakkında karar verilinceye kadar reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler CMK 29 kapsamında sınırlandırılmıştır.

Ret başvurusu oturum sırasında yapılmışsa mevcut oturuma ilişkin özel kurallar uygulanır. Bununla birlikte CMK 216 kapsamındaki son beyanlara geçilemez ve ret konusunda karar verilmeden reddedilen hâkimin katılımıyla sonraki oturuma başlanamaz.

İncelenmesi Gereken Bilgi ve Belgeler

• Ret dilekçesi veya zabıt kâtibi tarafından düzenlenen tutanak,
• Ret sebebinin öğrenildiği tarihi gösteren kayıtlar,
• Sanığın sorgu ve duruşma tutanakları,
• Dayanılan belge, tutanak ve önceki görev bilgileri,
• Önceki ret istemleri ve bunlar hakkında verilen kararlar,
• Geri çevirme kararının gerekçesi,
• Karara katılan hâkim ve heyet bilgileri,
• Kararın tebliğ veya öğrenme belgesi,
• İtiraz dilekçesi ve teslim kaydı.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Ret sebebini ve dayanak delili somutlaştırmamak,
• Öğrenme tarihini belirtmeden süresinde başvuru yapıldığını ileri sürmek,
• Bilinen sebepleri farklı tarihlerde parça parça sunmak,
• Her gecikme sonucunu otomatik olarak kötüye kullanım saymak,
• Geri çevirme ile ret isteminin esas yönünden reddini karıştırmak,
• Toplu mahkemede karara katılan hâkimleri kontrol etmemek,
• Geri çevirme kararına karşı doğrudan itiraz yolunu kullanmamak,
• İtiraz süresinin başlangıcını dosya kayıtlarından doğrulamamak.

Sık Sorulan Sorular

Hâkimin reddi istemi hangi hâllerde geri çevrilir?

İstem süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve delili gösterilmemişse veya duruşmayı uzatma amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa geri çevrilir.

CMK 31 soruşturma aşamasında uygulanır mı?

Madde metni, kovuşturma evresinde ileri sürülen hâkimin reddi istemini düzenler. Başvurunun hangi aşamada yapıldığı bu nedenle öncelikle belirlenmelidir.

Delil yeterli bulunmazsa istem mutlaka geri çevrilir mi?

CMK 31/1-b, ret sebebi ve delilinin gösterilmemesini düzenler. Delil gösterilmesi fakat değerlendirme sonucunda yeterli bulunmaması, esas incelemesiyle ilgili farklı bir durumdur.

Tek hâkimli mahkemede geri çevirme kararını kim verir?

CMK 31’deki koşullar varsa geri çevirme kararı reddedilen hâkimin kendisi tarafından verilir.

Toplu mahkemede reddedilen hâkim müzakereye katılabilir mi?

Geri çevirme kararında katılabilir. Ret isteminin esasına ilişkin kabul veya kabul etmeme kararında ise reddedilen hâkim müzakereye katılamaz.

Geri çevirme kararına karşı hangi kanun yolu vardır?

CMK 31/3 uyarınca geri çevirme kararına karşı itiraz yoluna başvurulabilir.

Ret istemi yapılınca duruşmadaki bütün işlemler durur mu?

Hayır. Karar verilinceye kadar yapılabilecek işlemler CMK 29’a göre belirlenir; ancak kanunun koyduğu sınırlara uyulmalıdır.

Sonuç

CMK 31 ret isteminin geri çevrilmesini üç durumla sınırlar: süresinde başvuru yapılmaması, ret sebebi ve delilinin gösterilmemesi veya duruşmayı uzatma amacının açıkça anlaşılması. Geri çevirme kararına karşı itiraz mümkündür. Kararın geri çevirme mi yoksa esas yönünden ret mi olduğu, kararı verecek hâkimler ve uygulanacak usul bakımından belirleyicidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.