TCK 223  Yol Kesme ve Aracın Hareketini Engelleme Suçu

Bir aracın önünü kesmek, hareket hâlindeki aracı durdurmak veya aracı gitmekte olduğu yerden başka bir yere götürmek, olayın koşullarına göre TCK 223 kapsamında ceza sorumluluğu doğurabilir. Özellikle kara ulaşım aracının hukuka aykırı biçimde engellenmesi veya durdurulması açıkça düzenlenmiştir

Madde Metni

TCK 223’e göre hukuka aykırı bir davranışla kara ulaşım aracının hareket etmesini engelleyen veya hareket hâlindeki aracı durduran kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Aracın gitmekte olduğu yerden başka bir yere götürülmesi durumunda ceza iki yıldan beş yıla kadar hapistir.

Suçun deniz veya demiryolu ulaşım aracına yönelik olması hâlinde üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası uygulanır.

Hava ulaşım aracının hareketinin engellenmesi beş yıldan on yıla; başka yere götürülmesi ise yedi yıldan on iki yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Fiillerin işlenmesi amacıyla veya işlenmesi sırasında başka bir suç meydana gelirse bu suçtan ayrıca ceza verilir.

Kanunda öngörülen şekil, şart ve usullere uygun toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında kara, deniz veya demiryolu araçları yönünden meydana gelen engelleme fiilleri TCK 223’ü oluşturmaz. 7571 sayılı Kanun’un kabul edilen metni

Hukuki dayanak ve korunan değer

Düzenlemeyle ulaşım güvenliği, kişilerin seyahat özgürlüğü, kamu düzeni ve ulaşım hizmetlerinin kesintisiz yürütülmesi korunmaktadır.

Suçun oluşması için aracın veya yolun mutlaka kamuya ait olması gerekmez. Özel bir otomobilin hukuka aykırı şekilde durdurulması da hükmün kapsamına girebilir.

Bununla birlikte her trafik engeli ceza sorumluluğu doğurmaz. Kaza, arıza, yetkili kolluk uygulaması, zorunluluk hâli veya kanuna uygun gösteri gibi hukuka uygun ya da kusurluluğu kaldıran durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Maddi unsur

Maddi unsur, ulaşım aracının hareketinin hukuka aykırı davranışla engellenmesi, hareket hâlindeki aracın durdurulması veya aracın güzergâhından başka bir yere götürülmesidir.

Engellemenin mutlaka fiziksel temasla gerçekleştirilmesi gerekmez. Yolun araçlarla kapatılması, barikat kurulması, sürücünün tehdit edilmesi veya aracın önüne geçilmesi de elverişli olması koşuluyla bu kapsamda değerlendirilebilir.

Hareket etmeyen ve sefere hazırlanma aşamasında bulunmayan bir aracın yakınında beklemek ise tek başına suçu oluşturmaz. Eylemle aracın hareket edememesi arasında somut bağlantı bulunmalıdır.

Fail

Suçun faili herkes olabilir. Failin aracın sürücüsü, yolcusu, işletme çalışanı veya kamu görevlisi olması şart değildir.

Birden fazla kişinin planlı şekilde yolu kapatması hâlinde her kişinin eylem üzerindeki hâkimiyeti araştırılır. Yalnızca olay yerinde bulunmak müşterek faillik için yeterli değildir.

Mağdur

Suçun mağduru öncelikle hareket özgürlüğü kısıtlanan sürücü ve yolculardır. Araç maliki veya ulaşım işletmesi de suçtan zarar gören sıfatını taşıyabilir.

Toplu taşıma aracının engellenmesinde yolcu sayısının fazla olması, cezanın bireyselleştirilmesinde dikkate alınabilir. Ancak mağdur sayısının fazlalığı her olayda kendiliğinden zincirleme suç sonucunu doğurmaz.

Hareket ve sonuç

TCK 223 seçimlik hareketli bir suçtur. Kara ulaşım araçları yönünden hareketi engelleme, hareket hâlindeki aracı durdurma ve aracı başka yere götürme farklı seçimlik hareketlerdir.

Aracın kısa süre sonra yeniden hareket etmesi suçun oluşmasını mutlaka engellemez. Engellemenin ciddi ve fiilen etkili olması gerekir; birkaç saniyelik olağan trafik teması veya önemsiz bir gecikme suçun tipik ağırlığına ulaşmayabilir.

Örnek: Bir sürücünün başka bir aracı zorla durdurmak amacıyla önüne geçip yolu tamamen kapatması, TCK 223/1 kapsamında değerlendirilebilir.

Manevi unsur

Suç kasten işlenebilir. Failin aracın hareketini engellediğini veya aracı güzergâhından çıkardığını bilmesi ve istemesi gerekir.

Yanlış trafik manevrası, dikkatsizlik veya arıza sonucunda yolun kapanması kural olarak TCK 223’ü oluşturmaz. Taksirli davranış, başka bir suç veya idari yaptırım kapsamında kalabilir.

Failin amacı cezanın belirlenmesinde ve başka suçlarla ilişkinin kurulmasında önemlidir. Aracı yağma, kişiyi kaçırma veya saldırı amacıyla durdurmak ayrıca başka suçların oluşmasına neden olabilir.

Nitelikli düzenlemeler ve yaptırım

Deniz veya demiryolu aracına ilişkin fıkrada, engelleme ile başka yere götürme bakımından aynı ceza aralığı benimsenmiştir. Hava aracında ise iki hareket farklı yaptırımlara bağlanmıştır.

Toplantı ve gösteri yürüyüşleri

TCK 223/5, kanunda öngörülen şekil, şart ve usullere uygun toplantı ve gösteri yürüyüşleri için özel bir hukuka uygunluk alanı tanımaktadır. Bu istisna kara, deniz ve demiryolu araçlarına ilişkin ilk üç fıkradan birinci ve ikinci fıkraları kapsar; hava araçları yönünden uygulanmaz.

Her protesto eylemi otomatik olarak istisna kapsamında değildir. Etkinliğin 2911 sayılı Kanun’a uygunluğu, bildirimi, güzergâhı, süresi, barışçıl niteliği ve üçüncü kişilere yüklediği külfet birlikte incelenmelidir.

Anayasa Mahkemesi, Emre Soyaslan kararında yol kapatmanın üçüncü kişilere yüklediği külfetin ağırlığı, süresi ve katlanılabilir düzeyi aşıp aşmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. AYM, Emre Soyaslan, B. No: 2014/11306, 18.04.2019

Güral Doğan kararında ise göstericilerin kendilerini direklere zincirleyerek yolu kapatmaları ve ambulansın geçişini geciktirmeleri değerlendirilmiştir. AYM, Güral Doğan, B. No: 2015/7453, 18.04.2019

Bu kararlar doğrudan yeni TCK 223/5’in uygulanmasına ilişkin değildir; ancak toplantı hakkı ile ulaşım ve kamu düzeni arasındaki ölçülülük değerlendirmesine yön vermektedir.

Teşebbüs

Aracın hareketi fiilen engellendiğinde veya araç durdurulduğunda suç tamamlanır. Fail elverişli hareketlere doğrudan başlamış ancak araç sürücüsünün kaçması ya da kolluğun müdahalesi nedeniyle sonucu gerçekleştirememişse teşebbüs gündeme gelebilir.

Yalnızca yolu kapatma düşüncesinin açıklanması veya olay yerine malzeme taşınması, icra hareketlerine başlanmadıkça hazırlık hareketi niteliğinde kalır.

İştirak

Bir grubun araçları bilinçli biçimde farklı noktalardan çevreleyerek hareketi engellemesi hâlinde müşterek faillik oluşabilir. Planı yapan fakat olay yerinde bulunmayan kişi azmettiren olarak sorumlu tutulabilir.

Failin yalnızca olay yerinde bulunması, slogan atması veya başka bir kişinin eylemini izlemesi iştirak için yeterli değildir. Suça bilerek ve isteyerek katkı sunulduğu somut delillerle gösterilmelidir.

İçtima

TCK 223/4 uyarınca ulaşım aracının engellenmesi, kaçırılması veya alıkonulması amacıyla ya da bu sırada başka suç işlenmişse ayrıca ceza verilir.

Sürücünün darbedilmesi kasten yaralama; ölümle tehdit edilmesi tehdit; araçtaki malın alınması yağma; kişinin araçla birlikte götürülmesi kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarını gündeme getirebilir.

Bu hüküm nedeniyle somut olayda fikrî içtima kuralına doğrudan başvurulmadan önce TCK 223/4’teki özel gerçek içtima düzenlemesi incelenmelidir.

Şikâyet, uzlaştırma ve ön ödeme

TCK 223 şikâyete bağlı değildir. Soruşturma Cumhuriyet savcılığı tarafından resen yürütülür. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kamu davasını kendiliğinden düşürmez.

Suç, CMK 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlar arasında yer almamaktadır. Düzenlenen cezalar ve suçun niteliği nedeniyle ön ödeme de uygulanmaz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Kara aracının engellenmesi, durdurulması veya başka yere götürülmesi ile deniz ve demiryolu araçlarına ilişkin suçlarda kural olarak asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Hava aracını başka yere götürme suçunda cezanın üst sınırı on iki yıl olmakla birlikte 5235 sayılı Kanun’daki görev ölçütleri ve bağlantılı suçlar ayrıca incelenmelidir. Somut isnada göre ağır ceza mahkemesinin görevli olması gündeme gelebilir.

Yetkili mahkeme kural olarak aracın engellendiği, durdurulduğu veya güzergâhından çıkarıldığı yer mahkemesidir. Kesintisiz hareketlerde suçun devam ettiği yerler bakımından CMK’nın özel yetki kuralları uygulanabilir.

Zamanaşımı

Kara aracının engellenmesi, durdurulması veya başka yere götürülmesi bakımından genel dava zamanaşımı kural olarak sekiz yıldır.

Deniz ve demiryolu aracına yönelik fiiller ile hava aracının engellenmesi veya başka yere götürülmesi bakımından cezanın üst sınırına göre on beş yıllık dava zamanaşımı gündeme gelebilir.

Zamanaşımını kesen ve durduran işlemler ayrıca dikkate alınmalıdır. Fiilin tamamlanma tarihi, özellikle uzun süreli alıkoymalarda ayrıca belirlenmelidir.

Deliller

Uygulamada kamera ve plaka tanıma kayıtları, araç içi kamera görüntüleri, GPS verileri, trafik ve olay yeri tutanakları, acil çağrı kayıtları, yolcu anlatımları, telefon mesajları ve sosyal medya paylaşımları önem taşır.

Toplu eylemlerde her şüphelinin bireysel hareketi belirlenmelidir. Kalabalığa ait genel görüntüler, belirli bir kişinin aracı engellediğini tek başına kanıtlamayabilir.

Dijital delillerin kaynağı, bütünlüğü ve elde edilme yöntemi denetlenmelidir. Hukuka aykırı elde edilen kayıtlar mahkûmiyet hükmüne esas alınamaz.

Sık sorulan sorular

Aracın önünü kesmek suç mudur?

Aracın önünün hukuka aykırı biçimde kesilmesi ve hareketinin fiilen engellenmesi TCK 223/1’i oluşturabilir. Olağan trafik uyuşmazlığı ile kastlı engelleme birbirinden ayrılmalıdır.

Araç hiç durmazsa suç oluşur mu?

Engelleme hareketlerine başlanmış fakat araç durdurulamamışsa, koşulları varsa teşebbüs hükümleri uygulanabilir.

Protesto sırasında yol kapatmak suç mudur?

Her durumda aynı sonuç doğmaz. Kanuna uygun toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında TCK 223/5 istisnası uygulanabilir. Kanuna aykırı, şiddet içeren veya üçüncü kişilere ağır ve ölçüsüz külfet yükleyen eylemler ayrıca değerlendirilir.

Ambulansın yolunu kesmenin cezası nedir?

Ambulans bir kara ulaşım aracıdır. TCK 223’ün yanında somut tehlike veya zarar doğması hâlinde başka suçlar da oluşabilir. Acil yardımın engellenmesinin sonuçları cezanın belirlenmesinde önem taşır.

Suç uzlaştırmaya tabi midir?

Hayır. TCK 223 kapsamındaki suçlar uzlaştırma kapsamında değildir ve resen soruşturulur.